ΦΩΣ ΣΤΗ «ΣΚΟΤΕΙΝΗ» ΠΕΡΙΟΔΟ 1600-1821

ΦΩΣ ΣΤΗ «ΣΚΟΤΕΙΝΗ» ΠΕΡΙΟΔΟ 1600-1821

 

Ποιος είπε ότι δεν υπήρξε ελληνική Αναγέννηση ακόμη και σε αιώνες δύσκολους για τον Ελληνισμό, όπου σ' αυτόν τον τόπο «όλα ήταν σιωπηλά γιατί τα 'σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά»; Μια ηλεκτρονική βιβλιοθήκη που περιέχει κείμενα από χιλιάδες βιβλία και χειρόγραφα φιλοσοφικού και επιστημονικού περιεχομένου, της περιόδου 1600-1821 βρίσκεται στα φιλόδοξα σχέδια των ακαδημαϊκών μας.

 

Την δημιουργία αυτής της ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης που θα φωτίσει με το πλούσιο υλικό της  μια περίοδο που εθεωρείτο «σκοτεινή» μέχρι πρότινος, ανέλαβαν να υλοποιήσουν το πανεπιστήμιο Αθηνών σε συνεργασία με το Μετσόβιο Πολυτεχνείο και με την οικονομική υποστήριξη του Ομίλου επιχειρήσεων Λάτση.

 

Συγκεκριμένα, μέσω ενός φιλόδοξου και μεγαλόπνοου προγράμματος που λέγεται «Ελληνομνήμων» επιχειρήθηκε η ηλεκτρονική καταγραφή όλων των έργων που γράφτηκαν στα ελληνικά από το 1600 μέχρι την Επανάσταση του '21, έργα φιλοσοφίας και θετικών επιστημών (φυσική, χημεία, μαθηματικά). Παράλληλα, έγινε η διερεύνηση ανάπτυξης ενός προγράμματος οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR), που θα επιτρέπει την πραγματοποίηση στατιστικών αναλύσεων των κειμένων, τη δημιουργία λεξικών καθώς και την αυτόματη αναζήτηση και επισήμανση όρων, χάρη στο κατάλληλο λογισμικό, και με το πάτημα λίγων πλήκτρων, θα έχει κανείς πρόσβαση σε κείμενα άγνωστα και απρόσιτα ως σήμερα.

 

Το πρόγραμμα πρόβλεπε κείμενα που βρίσκονται διεσπαρμένα σε διάφορες βιβλιοθήκες όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ρωσίας, της Μέσης Ανατολής, των Βαλκανίων και της υπόλοιπης Ευρώπης να καταστούν αντικείμενα μελέτης και ψηφιοποίησης. Και μόνο γι' αυτόν το λόγο γίνεται κατανοητό πόσο  φιλόδοξο ήταν αυτό το πρόγραμμα  που ασφαλώς θα χρειαζόταν  χρόνια για να ολοκληρωθεί. Πλέον όλα αυτά τα σπάνια βιβλία και χειρόγραφα που είναι διάσπαρτα στις διάφορες χώρες, θα βρίσκονται συγκεντρωμένα σε ηλεκτρονική μορφή σε μια ελληνική ηλεκτρονική βιβλιοθήκη, με εύκολη πρόσβαση για τους ενδιαφερόμενους. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Θα υπάρχει πλέον η δυνατότητα έκδοσης σε πολύ χαμηλό κόστος εξαιρετικά σπάνιων βιβλίων εκείνης της περιόδου, ενώ θα διασωθούν  χειρόγραφα που κινδυνεύουν να καταστραφούν ή να χαθούν.

 

Υπεύθυνος του όλου εγχειρήματος όταν ξεκίνησε ήταν  ο Κώστας Γαβρόγλου,  καθηγητής του Τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών και σημερινός Υπουργός Παιδείας με συνεργάτες  για τον τεχνολογικό σχεδιασμό τον  Δημήτρης Δωλέτη του Εθνικού Αστεροσκοπείου και για τη συλλογή, ταξινόμηση και ψηφιοποίηση του υλικού ο Μανώλης Πατηνιώτης.

 

Πρέπει να σημειωθεί ότι η περίοδος από το 1600 μέχρι το 1821 είναι εξαιρετικά σημαντική για τη διαδικασία διαμόρφωσης του νεότερου ελληνικού επιστημονικού λόγου, τόσο λόγω της έντονης εκπαιδευτικής δραστηριότητας όσο και λόγω της συγγραφής πλήθους φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων. Η διαδικασία αυτή αρχίζει με την εισαγωγή του νεοαριστοτελισμού από τον επιφανή λόγιο Θεόφιλο Κορυδαλέα, ο οποίος με την υποστήριξη του Πατριάρχη Κύριλλου Λούκαρη καθιερώνει την αντισχολαστική ερμηνεία της αριστοτελικής φιλοσοφίας και μια κοσμικά προσανατολισμένη μελέτη των φυσικών φαινομένων. Ολοκληρώνεται δε την περίοδο πριν από την Επανάσταση, κατά την οποία αποτυπώνονται στην παιδεία οι γνωστικές απαιτήσεις των κοινωνικών στρωμάτων που σχηματίστηκαν στη διάρκεια της τελευταίας φάσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και προσέβλεπαν στην οικειοποίηση των πολιτικών και φιλοσοφικών ιδεών του Διαφωτισμού.

 

 

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ

 

 

Το σύνολο των φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων που γράφτηκαν στην ελληνική γλώσσα από τις αρχές του δέκατου έβδομου αιώνα μέχρι την Ελληνική Επανάσταση αποτελείται από δύο μεγάλες κατηγορίες εγγράφων. Τα έντυπα βιβλία προέρχονται, κυρίως, από τα τυπογραφεία της Βιέννης και της Βενετίας, αλλά και από τυπογραφεία της Κωνσταντινούπολης, της Λειψίας και του Παρισιού. Η εκδοτική παραγωγή της περιόδου αποτελείται από 204 τόμους που αριθμούν συνολικά 53.000 σελίδες. Από το Μάιο του 1995 έως το Μάιο του 1997 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση του προγράμματος Ελληνομνήμων, που περιελάμβανε τη φωτογράφηση και την ψηφιοποίηση όλων των εντύπων έργων. Για πρώτη φορά είχε συγκεντρωθεί, σε ένα φωτογραφικό/ψηφιακό αρχείο, το σύνολο του υλικού το οποίο, χάρη στο λογισμικό που αναπτύχθηκε γι’ αυτό το σκοπό, έγινε δυνατό να αξιοποιηθεί με εξαιρετικά απλούς τρόπους για εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς σκοπούς.

 

Η άλλη μεγάλη κατηγορία εγγράφων της περιόδου είναι τα χειρόγραφα έργα, αυτόγραφα είτε αντίγραφα, τα οποία λόγω της μοναδικότητάς τους είναι ανεκτίμητης αξίας. Ο συνολικός αριθμός των σελίδων τους ξεπερνά τις 500.000. Ο εντοπισμός, η μικροφωτογράφηση, η ψηφιοποίηση και η ηλεκτρονική ταξινόμηση των χειρόγραφων αποτελούν τον μακροπρόθεσμο στόχο του προγράμματος. Λόγω της μοναδικότητας και της μεγάλης διασποράς των έργων αυτών, το εγχείρημα παρουσιάζει τεράστιες δυσκολίες, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και μια πρόκληση για τη δημιουργία της μοναδικής ψηφιακής συλλογής ελληνικών χειρογράφων.

 

 

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ

 

 

Το Πρόγραμμα Ελληνομνήμων σχεδιάστηκε και πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο Ηλεκτρονικής Διαχείρισης Ιστορικών Αρχείων του Τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (ΜΙΘΕ) του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σκοπός του εργαστηρίου είναι η ανάπτυξη και η εφαρμογή νέων επιστημονικών μεθοδολογιών για την ενίσχυση της έρευνας και της εκπαίδευσης μέσα από την εφαρμογή σύγχρονων τεχνολογιών στη φωτογραφική αναπαραγωγή, ψηφιοποίηση, καταλογογράφηση, αρχειοθέτηση και διανομή σε ψηφιακή μορφή ιστορικών αρχείων και βιβλιοθηκών. Για την πραγματοποίηση ενός τέτοιου σκοπού απαιτούνται βέβαια ιστορικές, φιλολογικές, παλαιογραφικές και βιβλιοθηκονομικές γνώσεις, αλλά και γνώσεις πληροφορικής κυρίως σε θέματα βάσεων δεδομένων, επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, δικτύων, καθώς και οργάνωσης και διαχείρισης ψηφιακών αρχείων. Ο επιτυχής και παραγωγικός αυτός συνδυασμός γνώσεων καθίσταται δυνατός χάρη στη συνύπαρξη και τη συνεργασία ερευνητών διαφόρων ειδικοτήτων και από διαφορετικά ιδρύματα στο πλαίσιο του Εργαστηρίου. Εξάλλου, η συνεργασία του Εργαστηρίου Ηλεκτρονικής Διαχείρισης Ιστορικών Αρχείων με συναφή ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα διευκολύνει τον εντοπισμό και τη μικροφωτογράφηση σημαντικών τεκμηρίων της νεότερης ελληνικής ιστορίας και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την περαιτέρω ερευνητική τους αξιοποίηση.

Τελικά με το πέρασμα του χρόνου η δημιουργία της ψηφιακής βιβλιοθήκης ΕΛΛΗΝΟΜΝΗΜΩΝ, αποτέλεσε τον πυρήνα των συλλογών που ενσωματώθηκαν στο πληροφορικό σύστημα ΚΑΤΟΠΤΡΟΝ

 

 

ΤΟ ΚΑΤΟΠΤΡΟΝ

 

 

Το ΚΑΤΟΠΤΡΟΝ είναι ένα ολοκληρωμένο πληροφορικό σύστημα, το οποίο διαχειρίζεται με ενιαίο τρόπο ιστορικές πληροφορίες, που αφορούν την ελληνική παιδεία, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες του 17ου, του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα.

 

Περιλαμβάνει τρεις μεγάλες κατηγορίες τεκμηρίων:

 

Έντυπα βιβλία και χειρόγραφα, στα οποία εκφράζεται η πνευματική παραγωγή της περιόδου. Το σύνολο των τίτλων παρατίθεται σε αναλυτικό κατάλογο με όλες τις σχετικές βιβλιογραφικές πληροφορίες. Οι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν να πραγματοποιήσουν αναζήτηση με βάση οποιαδήποτε από αυτές τις πληροφορίες. Όλα τα έντυπα βιβλία είναι ψηφιοποιημένα, όπως επίσης και ορισμένα χειρόγραφα. Οι χρήστες μπορούν να πλοηγηθούν στο περιεχόμενό τους, να τα εκτυπώσουν τμηματικά ή συνολικά ή ακόμα να μεταφέρουν στον υπολογιστή τους ένα αντίγραφο σε μορφή PDF.

 

Βιογραφικές πληροφορίες για τους ελληνόφωνους λογίους, που έζησαν και έδρασαν κατά το 17ο, 18ο και 19ο αιώνα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι βιογραφίες αυτές είναι ολοκληρωμένα κείμενα, που έχουν προκύψει από την επισκόπηση της σχετικής δευτερογενούς βιβλιογραφίας. Σε άλλες περιπτώσεις, υπάρχουν αναλυτικές πληροφορίες για τις μετακινήσεις των λογίων στον ευρύτερο βαλκανικό και ευρωπαϊκό χώρο. Οι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν να εκτελέσουν και σε αυτή την περίπτωση αναζήτηση με ποικίλα κριτήρια είτε για να εντοπίσουν τις διαδρομές των λογίων είτε για να προσδιορίσουν τις δραστηριότητές τους σε διάφορες φάσεις της σταδιοδρομίας τους (διδασκαλία, ταξίδια, συγγραφή και έκδοση βιβλίων κ.λπ.).

 

Αναλυτικές πληροφορίες για τις ελληνικές σχολές και σχολεία, που λειτούργησαν είτε στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είτε στις παροικιακές κοινότητες. Μεγάλο μέρος του σχετικού υλικού αντλήθηκε από το κλασικό έργο του Τρ. Ε. Ευαγγελίδου, «Η Παιδεία επί Τουρκοκρατίας», ένα βιβλίο γραμμένο το 1936, σημαντικό στην εποχή του, οι πληροφορίες του οποίου, όμως, χρειάστηκε να ελεγχθούν εκ νέου. Έτσι, έγινε προσπάθεια να συνδυαστούν οι πληροφορίες αυτές με μαρτυρίες προερχόμενες και από άλλες πηγές. 

 

Ο κατάλογος που έχει προκύψει περιλαμβάνει, εκτός από τις βασικές πληροφορίες για κάθε σχολή (τόπο και περίοδο λειτουργίας, είδος εκπαιδευτικής δραστηριότητας), ονόματα δασκάλων, μαθητών και χορηγών. Οι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν και εδώ να πραγματοποιήσουν αναζήτηση με ποικίλα κριτήρια, που αφορούν την εκπαιδευτική δραστηριότητα της εποχής, αλλά επίσης μπορούν να εμπλουτίσουν τα αποτελέσματα της αναζήτησής τους με σχετικές πληροφορίες, τις οποίες θα αντλήσουν από τις δύο άλλες κατηγορίες τεκμηρίων.

 

ΛΕΞΙΚΑ

Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν καταρτιστεί δύο λεξικά τα οποία αποτελούν εργαλεία στα χέρια του μελετητή-ερευνητή:

 

Το Ιστορικό λεξικό φιλοσοφικών κι επιστημονικών όρων, αντλεί το υλικό του από ελληνικά φιλοσοφικά και επιστημονικά κείμενα, που τυπώθηκαν μεταξύ 1600 και 1821 και βρίσκονται καταχωρημένα στην ψηφιακή βιβλιοθήκη ΕΛΛΗΝΟΜΝΗΜΩΝ. Περιλαμβάνει όλους τους κύριους όρους φυσικής φιλοσοφίας, μαθηματικών, γεωγραφίας, «εμπορικής επιστήμης», φυσικής ιστορίας και φιλοσοφίας. Οι ορισμοί του λεξικού συντάχθηκαν μέσα από τη συνθετική μελέτη των αποσπασμάτων όπου απαντούν οι σχετικοί όροι, γι’ αυτό και σε πολλές περιπτώσεις καθίσταται αναγκαία η επισήμανση της πολυσημίας των όρων και της μεταβολής του περιεχομένου τους με την πάροδο του χρόνου.

 

Το Ευρετήριο Επιστημονικών Όρων περιλαμβάνει όλες τις περιπτώσεις εμφάνισης ενός μεγάλου αριθμού σημαντικών επιστημονικών όρων στα έργα φυσικής φιλοσοφίας του 17ου και του 18ου αιώνα. Το αποτέλεσμα αυτό επιτυγχάνεται χάρη σε ειδικό λογισμικό που επιτρέπει την αναγνώριση λέξεων μέσα στις ψηφιοποιημένες εικόνες των βιβλίων της βιβλιοθήκης ΕΛΛΗΝΟΜΝΗΜΩΝ. Οι όροι που εντοπίζονται συνδέονται αυτόματα με τις σελίδες των έργων στα οποία απαντούν. Έτσι, ο ερευνητής όχι μόνο είναι σε θέση να γνωρίζει την ύπαρξη και τη συχνότητα χρήσης διαφόρων επιστημονικών όρων, αλλά και να μεταβαίνει στα σημεία όπου εμφανίζεται ο κάθε όρος και να εξετάζει το εννοιολογικό περιβάλλον εντός του οποίου αυτός σημασιοδοτείται. Η χρήση του Ευρετηρίου Επιστημονικών Όρων αναμένεται να συμβάλει αποφασιστικά στη μελέτη της διαμόρφωσης και της εξέλιξης του επιστημονικού λεξιλογίου στην ελληνική γλώσσα. Το Ευρετήριο των επιστημονικών όρων βασίζεται στη συνεχή ανανέωση των ψηφιοποιημένων πηγών του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ και συνδέει δυναμικά τα κείμενα με τους όρους.

 

ΕΠΙΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

Οι πιστοποιημένοι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν να εμπλουτίσουν το περιεχόμενό του με παρατηρήσεις και νέες πληροφορίες ή να σχολιάσουν και να διορθώσουν τις ήδη υπάρχουσες. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να εγγραφούν συμπληρώνοντας τα στοιχεία τους στα αντίστοιχα πεδία της σελίδας ο Λογαριασμός μου (η σύνδεση βρίσκεται στο πάνω δεξί μέρος της οθόνης). Όταν λάβουν τη σχετική πιστοποίηση θα είναι σε θέση να στείλουν στο διαχειριστή του συστήματος τις παρατηρήσεις τους, οι οποίες αφού ελεγχθούν από την επιστημονική ομάδα του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ θα αναρτηθούν στην κατάλληλη θέση με τη μορφή επισημειώσεων.

 

ΕΤΑΙΡΟΙ

Το ΚΑΤΟΠΤΡΟ αποτελεί συνεργασία των:

 

• ΜΙΘΕ

Επιστημονική επιμέλεια: Κώστας Γαβρόγλου, Μανώλης Πατηνιώτης, Δημήτρης Διαλέτης. Υλοποίηση: Κατερίνα Σούλα, Βασίλης Τσομπανίδης, Ειρήνη Γκουνταρούλη, Αλέξανδρος Αγγελάκης.

• Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Επιστημονική επιμέλεια: Γιάννης Ιωαννίδης και Μιχάλης Χατζόπουλος. Υλοποίηση ολοκληρωμένου σύστηματος και διαδικτυακής εφαρμογής: Κατερίνα Ιατροπούλου, Αντώνης Λεμπέσης, Ναταλία Μανωλά, Δημήτρης Παπάρας, Βασίλης Στούμπος, Μάριος Τριβιζάς. Επιστημονική επιμέλεια: Σέργιος Θεοδωρίδης. Υλοποίηση του συστήματος σάρωσης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων για το Ευρετήριο Επιστημονικών όρων: Θωμάς Κονιδάρης, Βασίλης Γάτος.

 

• Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης: Διονυσία Δασκάλου, Γιάννης Παπαδόγγονας.

http://www.lib.uoa.gr/katoptron/index.jsp

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ 25.8.1996

Εξάρτηση από το Διαδίκτυο

Μια δεύτερη, ψηφιακή ζωή 

 

 Γράφει η Kατερίνα Mάτσα

H εξάρτηση από το Διαδίκτυο αποτελεί την πιο σύγχρονη μορφή εξάρτησης. Εκδηλώνει την εξάντληση του πολιτισμού ενός παρηκμασμένου κόσμου, όπου η τεχνολογία από μέσον χειραφέτησης του ανθρώπου μετατρέπεται σε μέσον τυραννικού καταναγκασμού και ολοκληρωτικής απώλειας της ελευθερίας του.

Σ’ έναν πολιτισμό όπου κυριαρχεί η εικόνα και η απουσία διαλόγου και διαπροσωπικής επικοινωνίας διαμορφώνονται όλοι οι όροι που ωθούν τους νέους στη μανιώδη αναζήτηση μιας εικονικής πραγματικότητας ως υποκατάστατο της δικής τους μίζερης καθημερινότητας. Η ακατανίκητη τάση υποκατάστασης του κενού εμπειρίας, που χαρακτηρίζει τη μοναχική, ανιαρή και χωρίς ουσιαστικές σχέσεις, ευκαιρίες και νόημα προσωπική τους ζωή, τους ωθεί στην παρορμητική αναζήτηση μιας ψηφιακής “δεύτερης ζωής” γεμάτης με εκπληκτικές εμπειρίες, ευκαιρίες και σχέσεις που δεν μπορούν να πραγματώσουν στη ζωή τους.

Μέσα σ’ αυτήν τη βαθιά αλλοτριωτική διαδικασία, όλοι αυτοί οι νέοι βιώνουν τις τραγικές συνέπειες μιας βαθμιαίας και αναπόφευκτης συρρίκνωσης και τελικά καταστροφής της προσωπικής, οικογενειακής και επαγγελματικής τους ζωής.

Από αυτήν την άποψη, η εξάρτηση από το Διαδίκτυο, η πιο σύγχρονη μορφή εξάρτησης, αποτελεί ταυτόχρονα και την πιο ακραία μορφή αλλοτρίωσης του ανθρώπου της εποχής μας.

*H κ. Kατερίνα Mάτσα είναι ψυχίατρος, επιστημονικά υπεύθυνη της Μονάδας απεξάρτησης 18 Ανω Ψ.Ν.Α.

Ενήλικες έρμαιοι στο Διαδίκτυο

Του Γιάννη Ελαφρού

Υπάλληλοι που δεν πηγαίνουν στην εργασία τους, άνδρες που «ξεχνούν» να κοιμηθούν εγκαταλείποντας το συζυγικό κρεβάτι για να ξενυχτήσουν στην οθόνη, φοιτητές που τρέφονται μόνο με κατεψυγμένα σάντουιτς (ή με «σκουπιδοτροφή», άνδρες (κυρίως) αλλά και γυναίκες που παραμελούν τους γύρω τους και βυθίζονται στον εικονικό κόσμο του Ιντερνετ, άτομα που ξετινάζουν τις πιστωτικές τους κάρτες στον ψηφιακό τζόγο ή σε διαδικτυακά παιχνίδια ρόλων. Καλώς (;) ήλθατε στον κόσμο της «εξάρτησης» από το Ιντερνετ. Δεν πρόκειται μόνον για εφηβική νόσο, αλλά για μία από τις πλέον σύγχρονες και «αναπτυσσόμενες» καταχρήσεις της εποχής μας, που χτυπάει και ενήλικες.

Το πρώτο «Τμήμα για την αντιμετώπιση της παθολογικής χρήσης του Διαδικτύου», που καλύπτει και ενήλικες είναι γεγονός και δεν είναι τυχαίο ότι ανήκει στην Μονάδα Απεξάρτησης 18 Άνω του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αθηνών.

Διαλύεται η ζωή τους

Τρεις ημέρες και τρεις νύχτες έχει να βγει το παιδί τους από το Ιντερνετ καφέ, όπου κυριολεκτικά «τα δίνει όλα» σε ένα παιχνίδι εικονικής πραγματικότητας - προσωπικότητας στο Διαδίκτυο. Ο κλινικός ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής στο νέο τμήμα του 18 Ανω κ. Βασίλης Σταυρόπουλος έχει μόλις τελειώσει μια συνεδρία με τους γονείς του νεαρού. «Πληθαίνουν τα περιστατικά ανθρώπων, των οποίων η ζωή διαλύεται, καθώς εκείνοι βουλιάζουν στο Διαδίκτυο», λέει στην «Κ». «Η επιστημονική κοινότητα δεν έχει ακόμα καταλήξει εάν θα μιλήσει για μια νέα μορφή εξάρτησης», συμπληρώνει ο ίδιος.

Όπως κι αν την ονομάσει κανείς, η ουσία είναι ότι η παθολογική συμπεριφορά αρχίζει από τότε που η χρήση του Διαδικτύου αποδιοργανώνει τη ζωή μας. «Οι εθισμένοι μπορεί να στέκονται ατέλειωτες ώρες μπροστά στη οθόνη του υπολογιστή. Αυτό όμως που μετράει, κυρίως, δεν είναι η ποσότητα του χρόνου, αλλά για ποιο σκοπό ξοδεύεται. Υπάρχουν εργαζόμενοι ή σπουδαστές που βρίσκονται επίσης πολλές ώρες στο Ιντερνετ. Μια υγιής χρήση του Ιντερνετ αποσκοπεί στην ολοκλήρωση κάποιου έργου ή στην εκπλήρωση κάποιου στόχου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η κατάχρηση του Διαδικτύου διαλύει τη ζωή ή λειτουργεί σαν υποκατάστατο».

Μέχρι σήμερα, μελετούσαμε τον εθισμό από το Ιντερνετ μόνο στους εφήβους. «Σήμερα, όλο και περισσότερα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας βρίσκονται σε εξάρτηση από το Διαδίκτυο», τονίζει στην «Κ» η κ. Διονυσία Χρόνη, νοσηλεύτρια ψυχικής υγείας στο τμήμα. «Πρόκειται κυρίως για άτομα που δυσκολεύονται στην επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους, τα οποία αντιμετωπίζουν κλονισμένες σχέσεις ή ψυχοπιεστικό περιβάλλον, όπως για παράδειγμα μετέφηβοι, που δεν μπορούν να ανεξαρτοποιηθούν από την οικογένειά τους», λέει η κ. Χρόνη. Αξιοσημείωτη είναι επίσης και η τάση μετατροπής άλλων εξαρτήσεων σε κατάχρηση του Διαδικτύου. Όπως παλιά κάποιοι περνούσαν από τα ναρκωτικά στο ποτό, τώρα γίνονται αλκοολικοί με το Διαδίκτυο.

Όλοι αυτοί αναζητούν μια εικονική πραγματικότητα, ένα καινούργιο ξεκίνημα. Για εικονικές αποδράσεις προσφέρονται ειδικά τα ψηφιακά παιχνίδια εικονικής προσωπικότητας, όπου ο χρήστης μπορεί να διαλέξει ρόλο, να παρουσιάζεται με έναν ή περισσότερους ψηφιακούς χαρακτήρες (τα λεγόμενα avatars). Υπάρχουν άτομα που έχουν ουσιαστικά μετακομίσει εκεί, ζουν κυριολεκτικά στον δικό τους κόσμο, μετατρεπόμενοι σε αυτό που θα ήθελαν να είναι. Πολλοί καταφεύγουν στους ιστοτόπους κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. facebook), τα δωμάτια ηλεκτρονικής συζήτησης (chat rooms) ή τα ηλεκτρονικά στοιχήματα, τις ψηφιακές αγορές, ενώ θραύση κάνει η πορνογραφία.

Πρόληψη - Αντιμετώπιση

Οι επιστήμονες του 18 Άνω δεν ενοχοποιούν το Ιντερνετ. «Δεν είμαστε τεχνοφοβικοί ούτε εναντίον του Διαδικτύου. Το πρόβλημα είναι ότι όλο το βάρος ρίχνεται στην ανάπτυξή του, χωρίς καμία προσοχή για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργεί η κατάχρηση του ιστού», τονίζει ο κ. Σταυρόπουλος. Για παράδειγμα, οι εταιρείες που διαχειρίζονται τα παιχνίδια εικονικής πραγματικότητας δεν μπορεί να βλέπουν άτομα να «παίζουν» ώρες ατελείωτες και να μην ανησυχούν.   

Πηγή:  
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_22/11/2009_362381
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_22/11/2009_362382

Το «αργό διάβασμα» γίνεται κίνημα

Το «αργό διάβασμα» γίνεται κίνημα

Μετά τα «slow food» και «slow travel» αναπτύσσεται μια εκστρατεία για αργή ανάγνωση, που τείνει να εκλείψει εξαιτίας του Ιντερνετ

Αν διαβάζετε αυτό το άρθρο τυπωμένο στο χαρτί, το πιο πιθανό είναι να φτάσετε κάπου στη μέση όσων έχω γράψει. Αν το διαβάζετε στο Διαδίκτυο, το πιο πιθανό είναι να φτάσετε μόνο στο ένα πέμπτο. Αυτή, τουλάχιστον, είναι η ετυμηγορία δύο πρόσφατων μελετών -της έκθεσης Eyetrack του Ινστιτούτου Poynter και της ανάλυσης του Τζέικομπ Νίλσεν- που αμφότερες υποστηρίζουν ότι πολλοί από μας δεν διαθέτουμε πια την ικανότητα συγκέντρωσης για να διαβάσουμε άρθρα μέχρι το τέλος τους.

Το πρόβλημα δεν σταματάει εδώ: πανεπιστημιακοί αναφέρουν ότι έχουμε γίνει, επίσης, λιγότερο προσεκτικοί αναγνώστες βιβλίων. Ο λέκτορας του Πανεπιστημίου του Μπαθ, Γκρεγκ Γκάραρντ, αποκάλυψε πρόσφατα ότι αναγκάστηκε να μικρύνει τη λίστα βιβλίων που αναθέτει στους φοιτητές του να διαβάσουν, ενώ ο Κιθ Τόμας, ιστορικός στην Οξφόρδη, έγραψε ότι έχει απορήσει με νέους συναδέλφους του, οι οποίοι αναλύουν τις πηγές τους με μια ψηφιακή «μηχανή αναζήτησης» αντί να διαβάσουν τα έργα στο σύνολό τους.

Το Διαδίκτυο βλάπτει

Γινόμαστε λοιπόν λιγότερο έξυπνοι; Περί αυτού πρόκειται; Πιθανόν. Σύμφωνα με όσα υποστηρίζονται στο «The Shallows» («Τα ρηχά»), το νέο βιβλίο του γκουρού της τεχνολογίας Νίκολας Καρ, η υπερδραστηριότητά μας στο Διαδίκτυο βλάπτει τις διανοητικές ικανότητες που χρειαζόμαστε για να επεξεργαστούμε και να κατανοήσουμε απαιτητικά κείμενα. Η ολοήμερη τροφοδότηση με ειδήσεις μάς κάνει να πηδάμε από το ένα άρθρο στο άλλο, χωρίς αναγκαστικά να εμβαθύνουμε σε οποιοδήποτε περιεχόμενο. Το διάβασμά μας διακόπτεται συχνά από το ηχητικό σήμα του τελευταίου email. Και απορροφούμε τώρα μικρές σειρές λέξεων στο Twitter και το Facebook πολύ πιο συχνά απ' ό, τι μεγαλύτερα κείμενα.

Ολα αυτά σημαίνουν ότι, αν και, εξαιτίας του Ιντερνετ, έχουμε γίνει πολύ καλοί στο να συλλέγουμε ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών, ταυτόχρονα ξεχνάμε βαθμιαία πώς να σταθούμε, να συλλογιστούμε και να συσχετίσουμε όλα αυτά τα στοιχεία μεταξύ τους. Έτσι, όπως παρατηρεί ο Καρ, «χάνουμε την ικανότητά μας να εξισορροπούμε αυτές τις δύο διανοητικές λειτουργίες».

Μειονότητα

Διαβάζετε ακόμη; Πιθανόν να ανήκετε σε μια μικρή μειονότητα. Δεν έχει σημασία, όμως: έχει αρχίσει μια φιλολογική επανάσταση. Πρώτα είχαμε την επανάσταση του αργού φαγητού, μετά του αργού ταξιδιού. Τώρα, στις εκστρατείες αυτές προστέθηκε το κίνημα του αργού διαβάσματος - μια ετερογενής ομάδα πανεπιστημιακών και διανοουμένων που θέλουν να μας πείσουν να μη βιαζόμαστε όταν διαβάζουμε και να μην αποφεύγουμε να ξαναδιαβάζουμε. Μας ζητούν να σβήνουμε όσο συχνότερα γίνεται το κομπιούτερ και να ανακαλύψουμε και πάλι τόσο τη χαρά της προσωπικής επαφής με «υλικά» κείμενα, όσο και την ικανότητα να τα επεξεργαζόμαστε πλήρως.

Δεν αφορά μόνο τους διανοούμενους

«Αν θέλεις να έχεις τη βαθιά εμπειρία ενός βιβλίου, αν θέλεις να το εσωτερικεύσεις, να αναμείξεις τις ιδέες ενός συγγραφέα με τις δικές σου, πρέπει να το διαβάσεις αργά», λέει ο Johν Miedema, ο Καναδός συγγραφέας του «Slow Reading» (2009). Ωστόσο, ο Λάνσελοτ Φλέτσερ, ο πρώτος συγγραφέας που διέδωσε τον όρο «αργό διάβασμα», διαφωνεί. Υποστηρίζει ότι το αργό διάβασμα δεν έχει τόσο να κάνει με το ξεδίπλωμα της δημιουργικότητας του αναγνώστη όσο με την ανακάλυψη της δημιουργικότητας του συγγραφέα. «Πρόθεσή μου ήταν να αντικρούσω τον μεταμοντερνισμό, να ενθαρρύνω την ανακάλυψη του συγγραφικού περιεχομένου», λέει ο Αμερικανός συγγραφέας που βρίσκεται τώρα σ' ένα ορεινό θέρετρο της ανατολικής Ευρώπης. «Λέω στους φοιτητές μου να σκεφτούν ότι το κείμενο το έγραψε ο Θεός. Αν δεν μπορούν να καταλάβουν κάτι, φταίνε αυτοί και όχι ο συγγραφέας».

Και ενώ ο Φλέτσερ χρησιμοποίησε αρχικά τον όρο σαν ακαδημαϊκό εργαλείο, το αργό διάβασμα έχει γίνει έκτοτε πολύ ευρύτερης εμβέλειας αντίληψη. Ο Miedema γράφει στην ιστοσελίδα του ότι το αργό διάβασμα, όπως και το αργό φαγητό, είναι κατά βάθος μια τοπικιστική ιδέα που μπορεί να βοηθήσει να συνδεθεί ο αναγνώστης με τη γειτονιά του. «Το αργό διάβασμα», γράφει, «είναι ένα κοινοτικό γεγονός που αποκαθιστά τις σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους και στις ιδέες. Η διατήρηση των σχέσεων μέσα από το διάβασμα βιώνεται όταν δανειζόμαστε βιβλία από φίλους, όταν διαβάζουμε ιστορίες στα παιδιά μας μέχρι να κοιμηθούν».

Πρόκληση

Εν τω μεταξύ, παρότι το κίνημα ξεκίνησε στους πανεπιστημιακούς κύκλους, η Τρέισι Σίλεϊ, καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο και συγγραφέας ενός μπλογκ για το αργό διάβασμα, είναι πεπεισμένη ότι το αργό διάβασμα «δεν αφορά μόνο τους διανοούμενους. Το προσεκτικό και αργό διάβασμα είναι μια πρόκληση για όλους μας». Το κίνημα, λοιπόν, δεν είναι ιδιαίτερα συνεκτικό -όπως έγραψε ο Μάλκολμ Τζόουνς σ' ένα άρθρο στο Newsweek, «δεν υπάρχει έμβλημα, ούτε κεντρικό συμβούλιο ούτε, δόξα τω Θεώ, κεντρική ιστοσελίδα» -, άλλωστε δεν είναι καν καινούργια ιδέα: ήδη από το 1623, η πρώτη έκδοση έργων του Σαίξπηρ παρακινούσε τους αναγνώστες να διαβάσουν τον συγγραφέα «ξανά και ξανά», ενώ το 1887, ο Φρειδερίκος Νίτσε περιέγραφε τον εαυτό του ως «δάσκαλο της αργής ανάγνωσης».

Εκείνο όμως που σαφώς συμβαίνει είναι ότι η εποχή μας της τεχνολογικής διάρροιας φέρνει όλο και περισσότερους αργούς αναγνώστες στο προσκήνιο. Όπως έγραψε ο Κιθ Τόμας στο LondoReview of Books, «η χρησιμοποίηση μηχανών αναζήτησης για να βρει κανείς λέξεις-κλειδιά μέσα σ' ένα κείμενο δεν μπορεί να υποκαταστήσει το κανονικό διάβασμα. Δεν αποκτάς ουσιαστική αντίληψη του κειμένου ούτε καταλαβαίνεις το περιεχόμενό του. Και δεν υπάρχει αυτόματος τρόπος να ανακαλύπτεις θησαυρούς - τα μισά πράγματα που έχω βρει στην έρευνά μου τα συνάντησα τυχαία καθώς έψαχνα για κάτι άλλο».

Ο Πιερ Μπαγιάρ άναψε «φωτιές» με ένα βιβλίο

Ορισμένοι λόγιοι, πάντως, διαφωνούν. Ένας καθηγητής Λογοτεχνίας, ο Πιερ Μπαγιάρ, προκάλεσε αίσθηση όταν έγραψε ένα βιβλίο για το πώς οι αναγνώστες μπορούν να διαμορφώσουν αξιόπιστη γνώμη για έργα που απλώς έχουν ξεφυλλίσει ή δεν έχουν καν διαβάσει ποτέ. «Έχεις τη δυνατότητα να συζητήσεις παθιασμένα για ένα βιβλίο που δεν έχεις διαβάσει, ακόμα και (κατά προτίμηση) με κάποιον που επίσης δεν το έχει διαβάσει», λέει στο «Πώς να μιλάτε για βιβλία που δεν έχετε διαβάσει» (2007), προσθέτοντας ότι αυτού του είδους η μπλόφα βρίσκεται μάλιστα «στο κέντρο της δημιουργικής διαδικασίας».

Οι αργοί αναγνώστες είναι στα μαχαίρια με τον Μπαγιάρ. Η Τρέισι Σίλεϊ λέει ότι «πιθανόν να μπορείς να κάνεις μια στοιχειώδη συζήτηση για ένα βιβλίο αν έχεις διαβάσει μόνο μια περίληψή του, αλλά όσον αφορά το διάβασμα που θέλω να κάνουν οι φοιτητές μου, οι λέξεις έχουν σημασία. Το συγκεκριμένο σχήμα των προτάσεων έχει σημασία». 

The Guardian

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_100001_22/08/2010_411922

Κλείστε τον υπολογιστή σας έστω και για μια μέρα την εβδομάδα

Το βιβλίο του Νίκολας Καρ προχωράει ακόμα παραπέρα. «Οι λέξεις του συγγραφέα», λέει ο Καρ, «λειτουργούν σαν καταλύτες στο μυαλό του αναγνώστη, εμπνέοντας νέες εμβαθύνσεις, συσχετισμούς και διοράσεις». Και ακόμα πιο σημαντικό ίσως είναι πως μόνο μέσα από το αργό διάβασμα μπορεί η μεγάλη λογοτεχνία να καλλιεργηθεί στο μέλλον. Όπως γράφει ο Καρ, «η ίδια η ύπαρξη του προσεκτικού, κριτικού αναγνώστη προσφέρει το κέντρισμα για τη δουλειά του συγγραφέα. Δίνει στον λογοτέχνη την αυτοπεποίθηση να εξερευνήσει νέες μορφές έκφρασης, να ακολουθήσει δύσκολα και απαιτητικά μονοπάτια σκέψης, να ριψοκινδυνεύσει σε αχαρτογράφητες και ενίοτε επικίνδυνες περιοχές».

Επιπλέον, όπως υποστηρίζει η Τρέισι Σίλεϊ, η φιλολογική μπλόφα του Μπαγιάρ απλώς συσκοτίζει ένα μεγαλύτερο πρόβλημα: τη διάβρωση της ικανότητάς μας για συγκέντρωση, όπως υπογραμμίζεται στο βιβλίο του Καρ. Η Σίλεϊ σημειώνει ότι έπειτα από συζητήσεις με τους φοιτητές της διαπίστωσε ότι «οι περισσότεροι δεν μπορούν να συγκεντρωθούν στο διάβασμα ενός κειμένου πάνω από 30 δευτερόλεπτα ή ένα λεπτό τη φορά. Εκπαιδευόμαστε στο αποσπασματικό διάβασμα από τη νέα τεχνολογία». Αντίθετα, όμως, με τον Γκρεγκ Γκάραρντ, δεν θέλει να περικόψει την ποσότητα διαβασμάτων που αναθέτει στους φοιτητές της. «Δεν θέλω απλώς να ρίξω κάτω την πετσέτα», λέει.

Η Σίλεϊ βρίσκει έναν απρόσμενο σύμμαχο στον Χένρι Χίτσινγκς, ο οποίος -ως συγγραφέας ενός βιβλίου με τον τίτλο «Πώς να μιλάτε πραγματικά για βιβλία που δεν έχετε διαβάσει» (2008) - θα μπορούσε αρχικά να θεωρηθεί οπαδός του Μπαγιάρ. «Παρά το θέμα του βιβλίου μου», λέει ο Χίτσινγκς, «δεν μ’ αρέσουν οι μπλόφες και τα κόλπα. Το βιβλίο μου είναι μια συνηγορία στο γεγονός ότι το διάβασμα έχει μεγάλη σημασία. Έχει την πρόθεση να ενθαρρύνει τους υποψήφιους μπλοφαδόρους να προχωρήσουν πέρα από την μπλόφα, αν και το κάνει με τη δικαιολογία ότι τους εξοπλίζει για λογοτεχνικές μάχες».

Ο Χίτσινγκς πιστεύει επίσης ότι η πόλωση αργό-γρήγορο διάβασμα είναι κάπως ιδεαλιστική. «Όλοι έχουμε διαφορετικές μεταμφιέσεις ως αναγνώστες. Αν, π.χ., διαβάζουμε Τζέιμς Τζόις, το αργό διάβασμα είναι το πιο κατάλληλο. Αν όμως διαβάζουμε τις οδηγίες για ένα καινούργιο πλυντήριο, η ταχύτητα δεν έχει σημασία». Συμφωνεί πάντως ότι το Ιντερνετ αποτελεί μέρος του προβλήματος. «Μας συνηθίζει σε νέους τρόπους να διαβάζουμε, να κοιτάζουμε και να καταναλώνουμε», λέει, «και κατατεμαχίζει το περιθώριο προσοχής μας». Υποστηρίζει επίσης ότι «το πραγματικό θέμα με το Ιντερνετ είναι ίσως ότι διαβρώνει την αίσθηση του εαυτού, την ικανότητα για το είδος της μοναχικής ευχαρίστησης που δίνει το διάβασμα από τότε που υπάρχει το τυπωμένο βιβλίο».

Η λύση στο πρόβλημα

Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Όλοι οι υπέρμαχοι της αργής ανάγνωσης με τους οποίους μίλησα γνωρίζουν ότι η ολική απόρριψη του Ιντερνετ είναι μη ρεαλιστική, πολλοί όμως πιστεύουν ότι η προσωρινή αποδέσμευση από την τεχνολογία είναι η απάντηση. Οι φοιτητές της Τρέισι Σίλεϊ, για παράδειγμα, έχουν προτείνει να κλείνουν τον υπολογιστή τους μια μέρα τη βδομάδα. Με δεδομένο όμως τον ρυθμό με τον οποίο ζούμε οι περισσότεροι, έχουμε στ’ αλήθεια καθόλου χρόνο; Ο Γκάραρντ πιστεύει πως ναι. «Δεν είμαι λουδίτης -αυτή τη στιγμή είμαι στο iPhone τσεκάροντας το ταχυδρομείο μου- αλλά καταφέρνω πάντα να κάνω “διακοπές” μέσα στην εβδομάδα: τέσσερις πέντε ώρες με το Ιντερνετ αποσυνδεμένο».

Εν τω μεταξύ, ο Τζέικομπ Νίλσεν -ο γκουρού του Ιντερνετ πίσω από τα στατιστικά στοιχεία που αναφέραμε στην αρχή- πιστεύει ότι το iPad ίσως είναι η απάντηση: «Είναι ευχάριστο και διασκεδαστικό και δεν θυμίζει δουλειά». Αλλά αν και ο Τζον Μιεντέμα πιστεύει ότι τα iPad και τα Kindles είναι «καλός ενδιάμεσος σταθμός, ιδιαίτερα αν βρίσκεσαι στον δρόμο», δεν υπάρχει τίποτα που να υποκαθιστά ορισμένες πλευρές του χάρτινου βιβλίου. «Το δέσιμο του βιβλίου αιχμαλωτίζει μια εμπειρία ή μια ιδέα σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο». Και η προσωπική σχέση με το βιβλίο συνεχίζεται όταν τελειώσει το διάβασμα και πάρει τη θέση του στα ράφια της βιβλιοθήκης.

Προσωπικά, δεν ξέρω αν θα μπορούσα να μείνω για πολύ εκτός σύνδεσης με το Ιντερνετ. Ακόμα και γράφοντας αυτό το άρθρο έκανα περιηγήσεις ανάμεσα σε ιστοσελίδες, χωρίς να στέκομαι πουθενά για πολύ. Το διάβασμα μέσα στο Διαδίκτυο έχει ενσωματωθεί στην καθημερινότητά μου. Διαβάζω μελέτες και άρθρα σε PDF και νιώθω πιο άνετα να κοιτάζω τις ειδήσεις από διάφορες πηγές παρά να στηρίζομαι σε μια μόνο γραπτή πηγή. Υποψιάζομαι ότι πολλοί αναγνώστες βρίσκονται στην ίδια κατάσταση.

Αν όμως, όπως εγώ, θέλετε πότε-πότε να διαβάσετε πιο αργά, υπάρχει διαθέσιμη βοήθεια. Μπορείτε να «κατεβάσετε» μια ψηφιακή εφαρμογή που αποκαλείται Freedom και σας επιτρέπει να διαβάζετε με την ησυχία σας κόβοντας τη σύνδεση με το Ιντερνετ. Ή, αν θέλετε να αφαιρέσετε τις διαφημίσεις και άλλες περισπάσεις από την οθόνη σας, μπορείτε πάντα να κατεβάσετε το εκτός δικτύου Instapaper για το iPhone σας. Αν ακόμα διαβάζετε, δηλαδή.

Πηγή:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_100002_22/08/2010_411921

Τα διαβάσαμε εδώ:

https://boraeinai.blogspot.com/2010/10/blog-post_24.html