Ρίτσα Μασούρα : Γιατί η Πρωτοβουλία Brain-regain είναι “άσφαιρη”

 

Γιατί η Πρωτοβουλία Brain-regain είναι “άσφαιρη”

 

Γράφει η Ρίτσα Μασούρα

 

Οι σκέψεις μου δεν είναι καθόλου Σαββατιάτικες. Είναι σκέψεις μεσοβδομαδιάτικες και αφορούν την Πρωτοβουλία ατόμων και επιχειρήσεων που ακούει το όνομα Brain-regain.

 

Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη μια προσπάθεια να πειστούν οι Έλληνες που έφυγαν στο εξωτερικό να επιστρέψουν και να αναλάβουν σημαντικές θέσεις κυρίως στον ιδιωτικό τομέα με κάποιες ας πούμε αξιοπρεπείς αμοιβές.

 

Ως εδώ, τίποτα το μεμπτό. Θα ήταν, άλλωστε, ευχής έργο η χώρα μας να μπορεί να αντέξει το βάρος των επιστημόνων της διασποράς. Αυτό το διαφυγόν επιστημονικό δυναμικό το χρειάζεται για να προχωρήσει.

 

Ομως τα ερωτηματικά είναι πολλά, αν και δύο είναι αυτά που χρειάζονται ειλικρινείς απαντήσεις: πρώτον, πόσες είναι οι εταιρείες που μπορούν να απορροφήσουν ένα τέτοιο δυναμικό και δεύτερον, πόσες είναι οι εταιρείες που δυνητικά θα μπορούσαν να πληρώσουν αξιοπρεπείς μισθούς σε αυτούς τους νέους. (Λέγοντας αξιοπρεπείς μισθούς, εννοώ να μπορεί ο νέος να ζήσει ανεξάρτητος και να αισθανθεί ότι μπορεί να κάνει οικογένεια).

 

Προς το παρόν, πολλές εταιρείες στην Ελλάδα ζητούν από τους υποψηφίους τα πάντα, τόσο από επιστημονικής πλευράς και εξειδίκευσης, όσο και από πλευράς ωρών απασχόλησης. Τα χρήματα τα οποία πληρώνουν όμως είναι αστεία! 

 

Προχθές, νεαρός επιστήμων με εξειδίκευση, αναζητώντας δουλειά βρέθηκε σε “παρφουμαρισμένη” εταιρεία όπου του ζητήθηκε να εργαστεί 9 το πρωί με 9 το βράδυ με 600 ευρώ και να αναλάβει την ευθύνη ενός τομέα για πολύ φτασμένους επαγγελματίες και όχι για νεαρούς. Τέτοια παραδείγματα υπάρχουν πολλά και φτάνουν στα αυτιά μου καθημερινά. Οι εταιρείες που μπορούν να πληρώσουν – να δώσουν δλδ. 1500 μεικτά – είναι ελάχιστες, αλλά ακόμη και στην περίπτωση που μπορούν, δεν το κάνουν, γιατί δεν αντέχουν τα υψηλά λειτουργικά κόστη, καθώς ελαχιστοποιούνται τα κέρδη τους. Μην ξεχνάμε και τη βαρβαρότητα της φορολογίας!

 

Γενικότερα μιλώντας, θα έλεγα ότι αν οι επικεφαλής της Πρωτοβουλίας Brain-regain θέλουν να προβληθούν, να το κάνουν και να τους χειροκροτήσω. Ας μην παραμυθιάζουν όμως τους νέους και γενικότερα τους ανθρώπους που έχουν φύγει, γιατί κακά τα ψέματα όσο δυνατός κι αν είναι ο νόστος, δεν χορταίνεις με ήλιο και με θάλασσα. Τέλος, να θυμίσω κάτι βασικό που υπάρχει στο DNA μας και δεν αλλάζει. Στην Ελλάδα απουσιάζει η καλώς νοούμενη αξιοκρατία και η απουσία αυτή συνοδεύεται από την κλασσική έχθρα προς έναν άνθρωπο που θα έρθει απ’ έξω για να…. καπελώσει τους μέσα. (Μιλάμε για τεράστια στρέβλωση, αλλά έτσι είναι και χειρότερα.

 

Να θυμίσω στους μεγαλύτερους την εποχή που ο Ανδρέας Παπανδρέου έπεισε πολλούς επιστήμονες να επιστρέψουν και να εργαστούν για την ανοικοδόμηση της χώρας. Ήρθαν τότε πολλοί, αλλά….σιγά να μην τους άφηναν.` Έφυγαν κακήν κακώς από τη χώρα. Γι αυτό, λέω. Προσοχή στις Πρωτοβουλίες.

 

Εκτός αν οι νέοι που εργάζονται στο εξωτερικό έχουν μαζέψει κάποιες οικονομίες κι έρθουν εδώ ν’ ανοίξουν κανένα φούρνο. Not bad!

 

http://www.globalview.gr/2019/04/20/giati-protovoulia-brain-regain-einai-asfairi

Θεοφάνης Γραικιώτης : ΓΙΑ ΤΟ Η΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟ-ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΙΑ ΤΟ Η΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟ-ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Γράφει ο Θεοφάνης Γραικιώτης

Εμβατήριο του Ογδόου θα το βάπτιζα και πόσο ωραίο θα ήταν κατά την είσοδό μας στο Στάδιο για τις γυμναστικές επιδείξεις τότε να το τραγουδούσαμε. Θα τρελαίναμε τον Γυμναστή μας, τον Λάλα και τους φίλους του ΟΓΔΟΟΥ. Έπρεπε τότε να το είχα γράψει..........

Λύκειο μεγάλο

δεν υπάρχει άλλο

ΟΓΔΟΟ το λένε

κι ειν’ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Και οι μαθητές του

κι οι καθηγητές του

σύνολο δεμένο

και αγαπητό

Όπλο μας Η ΓΝΩΣΗ

Δύναμη ΤΟ ΗΘΟΣ

Έτσι έχει γίνει

τώρα μυθικό

Και στην κοινωνία

πάντα τα πρωτεία

το ΟΓΔΟΟ τιμούμε

το ΙΣΤΟΡΙΚΟ.........

Θεοφάνης Γραικιώτης

Απρίλης 2019

Ροσσέτου Φακιολά : Έλληνες τεχνοκράτες της διασποράς

Έλληνες τεχνοκράτες της διασποράς

 

Άρθρο του Ροσσέτου Φακιολά

Ομότιμου Καθηγητή Οικονομικών στο

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (Ε.Μ.Π)

 

Οι απόδημοι πτυχιούχοι (High skilled) υπολογίζονται σε 500.000 και παρουσιάζουν ανοδικό ρυθμό, ως αποτέλεσμα της λειτουργίας 900  περίπου μεταπτυχιακών τμημάτων στο εκτεταμένο πλέον εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας, των άνω των 30.000 μεταπτυχιακών Ελλήνων σπουδαστών σε ξένες χώρες και της αδυναμίας της ελληνικής οικονομίας, λόγω της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης να δημιουργήσει τις κατάλληλες θέσεις για την απασχόλησή τους. 

 

Η κατάσταση είναι αντίστροφη από την προπολεμική, όταν οι εκατοντάδες χιλιάδες απόδημοι ήταν αμόρφωτοι ή και τελείως αναλφάβητοι, εργαζόμενοι στις πιο ανειδίκευτες και χαμηλού μεροκάματου δουλειές. Τώρα καταλαμβάνουν επαγγελματικές θέσεις ειδικευμένων και αμείβονται ανάλογα. 

 

Δέκα χρόνια μετά τον Β! Παγκόσμιο Πόλεμο δεν λειτουργούσε καμιά μεταπτυχιακή σχολή. Τα στοιχεία αυτά παρουσιάζουν θετικές και αμφιλεγόμενες πλευρές: Η θετική είναι ότι η Ελλάδα δεν υστερεί πλέον καμιάς σχεδόν των αναπτυγμένων χωρών στο εκπαιδευτικό επίπεδο όλων των κατηγοριών και βαθμίδων, εκτός των πολύ ηλικιωμένων ατόμων που δεν βρίσκονται πια στην αγοράς εργασίας.

 

Στα αμφιλεγόμενα περιλαμβάνεται το υψηλό ποσοστό των αποφοίτων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που απασχολείται στο εξωτερικό. Αρκετοί αναφέρονται σε Διαρροή Εγκεφάλων (brain drain), στο παράδοξο μια πτωχή χώρα να επιλέγει και να εκπαιδεύει στις ανώτερες εκπαιδευτικές βαθμίδες τα πιο δημιουργικά άτομα και κατόπιν αυτά να απασχολούνται και να αποδίδουν στην αλλοδαπή. Με την πολιτική αυτή, συνεχίζουν, η χώρα είναι καταδικασμένη να παραμείνει πτωχή. 

 

Έρευνες ειδικών της Οξφόρδης αναφέρουν ότι ή Διαρροή Εγκεφάλων κορυφώθηκε το 2012 και έκτοτε «παραμένει σε υψηλά επίπεδα, με ετήσιες ροές άνω των 50.000 ατόμων». Τα χρόνια πριν από την κρίση, εξηγούν, οι Έλληνες ήταν από τους πλέον επιφυλακτικούς λαούς στην Ευρώπη στο ενδεχόμενο να φύγουν από τη χώρα τους. Αυτό έχει αλλάξει ριζικά. Η αποδημία δεν περιγράφεται από τους ίδιους τους μετανάστες σαν μια τραυματική εμπειρία, όπως έχει καταγραφεί στο ιστορικό συλλογικό, αλλά σαν μια ευκαιρία να χτίσουν τη ζωή τους με καλύτερους όρους. Επιπλέον, το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον είναι πιο θετικό». Είναι πιθανόν, συμπεραίνει, το φαινόμενο να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια ανεξάρτητα από την πορεία της ελληνικής οικονομίας, ιδιαίτερα μεταξύ αυτών με την υψηλότερη εκπαίδευση – αλλά και με κάποια αύξηση των ροών του επαναπατρισμού.

 

Το επιχείρημα του μη εκπατρισμού θα ήταν λογικό εάν οι αποδημούντες μπορούσαν να βρουν εργασία, ακόμη και με λίγες προσδοκίες να βρίσκονται τουλάχιστον κοντά στο αντικείμενο των σπουδών τους. Η εργασία όμως την οποία έχουν σπουδάσει ζητείται στην αλλοδαπή, όπου είναι πολύ καλύτερες της Ελλάδας τόσο η αμοιβή όσο και η επαγγελματική τους εξέλιξη.

 

Οποιαδήποτε πλευρά της σύνθετης αυτής πρότασης και αν εξεταστεί, δεν προκύπτει επιχείρημα να μην αποδημήσουν. Το «κόστος ευκαιρίας», δηλαδή ότι χάνουν εκείνοι και η χώρα αποδημώντας είναι σχεδόν μηδενικό γιατί υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες άνεργοι πτυχιούχοι. (Στατιστική Επετηρίδα Ελλάδος πρόσφατων ετών ). Αποφοιτούν χιλιάδες ετησίως που η ελληνική οικονομία δεν τους απορροφά. Οι υψηλοί μισθοί των αποδήμων τούς επιτρέπουν να βοηθούν τις οικογένειές τους, τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια, όταν δεν έχουν δημιουργήσει δικές τους.

 

Μένοντας πολλά χρόνια στο εξωτερικό, υψηλό ποσοστό ανέρχονται σε υψηλά αξιώματα με την μόρφωσή τους και την επιμέλεια που επιδεικνύουν. Επικοινωνούν επίσης μεταξύ τους και αποκτούν επιρροή στο ευρύτερο περιβάλλον. Ο πτυχιούχος λοιπόν απόδημος εξελίσσεται σε τεχνοκράτη της διασποράς. Εμφανίζει δε πολλά χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από τον ξένο τεχνοκράτη, ο οποίος επέλεξε να εμπλακεί με την Ελλάδα. Κατέχει κύκλο φίλων και συνεργατών στην Ελλάδα με τους οποίους μπορεί να χαράξει μια βιώσιμη στρατηγική. Η έγνοια για το καλό όνομά του και η ταύτιση με τη χώρα του σημαίνουν ότι η εμπλοκή με την Ελλάδα είναι μακροπρόθεσμη και τα κίνητρα της απεμπλοκής είναι λιγότερο ισχυρά. 

 

Η συνεχής παρακολούθηση των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων στα ελληνικά δρώμενα επιτυγχάνεται με μικρό ή μηδαμινό κόστος για τους ελληνικούς οργανισμούς που απασχολούν τους τεχνοκράτες της διασποράς, οι οποίοι είναι διατεθειμένοι να αγνοήσουν το «κόστος ευκαιρίας» της μη ενασχόλησής τους με πιο προσοδοφόρες χώρες. Προς το παρόν, πάντως, η παλιννόστηση δεν είναι στα σχέδια πολλών. Σύμφωνα με την έρευνα EUMIGRE, σημειώνει ο κ. Πρατσινάκης, που πραγματοποιήθηκε το 2017 στην Ολλανδία και στην ευρύτερη περιοχή του Λονδίνου, μόνο 5% των μεταναστών που έφυγαν μετά το 2010 σχεδιάζουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, ενώ λίγοι (20%) είναι και αυτοί που θα επιθυμούσαν κάτι τέτοιο.

 

Είναι λοιπόν προς όφελος της Ελλάδας να συνεργάζεται στενά μαζί τους στα πολλά και ποικίλα θέματα που τους απασχολούν αμοιβαίως. Με το χαμηλό κόστος των μεταφορών, η επίσκεψή τους στην πατρίδα για οποιονδήποτε λόγο είναι συχνή, ενώ η ηλεκτρονική διακίνηση ήχου και εικόνας διευκολύνει την επικοινωνία τους όλο το είκοσι τετράωρο, με μηδαμινό σχεδόν κόστος. Όπως όμως και οι λοιποί παλαιότεροι, δεν δικαιούνται να ψηφίσουν εάν δεν προσέλθουν με την ταυτότητά τους στο εκλογικό κέντρο, όπου έχουν γραφτεί από την κρατική υπηρεσία.

 

Πολλοί από τους Έλληνες τεχνοκράτες της διασποράς είναι καταξιωμένοι επαγγελματίες στις δυτικές κοινωνίες και κατέχουν ηγετικές θέσεις στους οργανισμούς τους. Ο Ανδρέας Γεωργίου*, τον οποίον αποπέμψαμε με τον χειρότερο τρόπο από την δικιά μας Στατιστική Υπηρεσία, εργάζεται ήδη ως νούμερο δύο στη διεύθυνση στατιστικής του ΔΝΤ. Μεταξύ άλλων, ηγήθηκε του προγράμματος στατιστικής του Ταμείου με σκοπό τη μεθοδολογική ανάπτυξη και εξάπλωση παγκοσμίως των νέων δεικτών για τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών συστημάτων. Ο Ηλίας Μόσιαλος, ένας εξίσου εμβληματικός τεχνοκράτης, έχει δραστηριοποιηθεί στη μεταρρύθμιση της δημόσιας υγείας της Ελλάδας, ενώ έχει συμβουλεύσει, ως επικεφαλής του ερευνητικού ιδρύματος LSE Health, κυβερνήσεις πολλών χωρών, έως και της Κίνας, στο πώς μπορούν να αναδιαρθρώσουν τη δημόσια υγεία τους.

 

Υπάρχουν και τεχνοκράτες στο αντίθετο στρατόπεδο, όπως ο Κώστας Δουζίνας από το Birckbeck, ο Κώστας Λαπαβίτσας από το SOAS και ο Δημήτρης Παπαδημητρίου από το Levy Institute, που έχουν υποστηρίξει αντιστοίχως την εξωκοινοβουλευτική αντίσταση στους πιστωτές της χώρας, την επιστροφή στη δραχμή και τη δημιουργία παράλληλου νομίσματος.

 

Όπως τονίζει ο Αντώνης Καμάρας, ερευνητής στο Greek Diaspora Project του SEESOX στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης «Ο τεχνοκράτης της διασποράς αποτελεί και θα αποτελεί τόσο δομικό όσο και διακριτό στοιχείο της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας και της πολιτικής αντιπαράθεσης που την περιβάλλει στην Ελλάδα». (εφημ. Καθημερινή, 01.09.2018 και πιο σύγχρονες εκδόσεις).

 

Το «Κείον το νόμιμο» ήταν έθιμο και νόμος στην αρχαία Κέα (Τζια). Σύμφωνα με αυτό, όσοι υπερέβαιναν το 60ό έτος της ηλικίας τους «αυτεκωνιάζοντο», αυτοκτονούσαν δηλ. με κώνειο. Ο ηλικιωμένος όταν δεν ήταν πλέον χρήσιμος στην κοινωνία λόγω γήρατος όφειλε να πάρει την άδεια της πολιτείας ώστε να εγκριθεί η αυτοκτονία του. Έπειτα από κάποια εορταστική ιεροτελεστία, εκτελούσε το χρέος του πίνοντας πρόθυμα το κώνειο. Μ’ αυτόν τον τρόπο επιτυγχανόταν η ανάγκη για εξασφάλιση τροφής για τους νεότερους. Το μέτρο αυτό καταργήθηκε όταν επικράτησε ο Χριστιανισμός. Το έθιμο «Κείον το νόμιμο» αναβίωσε στις ημέρες μας με το σκεπτικό ότι ο θάνατος των ηλικιωμένων θα λύσει το ελληνικό δημοσιονομικό πρόβλημα.

 

Τα δικά μας φτερά τ.176

 

·       Υπόθεση ΑΝΔΡΕΑ ΓΕΩΡΓΊΟΥ

 

Το 2011 κατηγορήθηκε έντονα από ορισμένα μέλη του (αργότερα καταργηθέντος από τη Βουλή) πρώην συλλογικού οργάνου της ΕΛΣΤΑΤ ότι εσκεμμένα, μετά από υπόδειξη της Eurostat και αντίθετα με τα διεθνή πρότυπα, περιέλαβε, μεταξύ άλλων, το έλλειμμα των ΔΕΚΟ στο έλλειμμα του ελληνικού προϋπολογισμού 2009 ώστε αυτό να εμφανίζεται τεχνικά αυξημένο. 

 

Στις 22 Ιανουαρίου 2013 ασκήθηκε ποινική δίωξη σε βαθμό κακουργήματος εναντίον του Ανδρέα Γεωργίου και δύο άλλων στελεχών της ΕΛΣΤΑΤ μετά από αντίστοιχη παραγγελία των οικονομικών εισαγγελέων. Κατόπιν διενέργειας κύριας ανάκρισης και προτάσεων από τους αρμόδιους εισαγγελείς το 2014, και ξανά το 2015, να τεθεί η υπόθεση στο αρχείο, το Συμβούλιο Εφετών στις 14 Ιουλίου 2015 με βούλευμα του αποφάνθηκε, μεταξύ άλλων, να μη γίνει εις βάρος του Ανδρέα Γεωργίου και των 2 άλλων στελεχών κατηγορία για την πράξη της ψευδούς βεβαίωσης κατά συναυτουργία σε βάρος του Δημοσίου υπό τις επιβαρυντικές περιστάσεις του ν. 1608/1950.. Στις 14 Σεπτεμβρίου 2015, η αντιεισαγγελεύς του Αρείου Πάγου άσκησε αναίρεση κατά της αθωωτικής αυτής απόφασης. Την 1 Αυγούστου 2016, το Συμβούλιο του Αρείου Πάγου αποδέχθηκε την πρόταση αναίρεσης με αποτέλεσμα ο Ανδρέας Γεωργίου και δύο άλλα στελέχη της ΕΛΣΤΑΤ να παραπέμπονται και πάλι για νέα κρίση στο Συμβούλιο Εφετών για το κακούργημα της ψευδούς βεβαίωσης.

 

Την 1η Αυγούστου 2017 το Τριμελές  Εφετείο Πλημμελημάτων καταδίκασε τον Ανδρέα Γεωργίου σε ποινή φυλάκισης δύο ετών με τριετή αναστολή, χωρίς την αναγνώριση ελαφρυντικού, για το αδίκημα της παράβασης καθήκοντος σχετικά με το έλλειμμα του 2009

 

Βικιπαίδεια, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

 

Θ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ : Η αναγέννηση της ελληνικής παιδείας

 

Η αναγέννηση της ελληνικής παιδείας

 

Γράφει ο Θ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ*

 

Από τους μεσοβυζαντινούς αιώνες, εποχή όπου εμφανίζονται οι πρώτες εξωτερικές επιστημονικές επιδράσεις (οι αραβικές επιστήμες και ιδιαίτερα η αστρονομία), οι λόγιοι του Βυζαντίου υιοθετούν μια ελληνοκεντρική στάση υποστηρίζοντας ότι η μόνη αξιόπιστη αστρονομία είναι αυτή των «παλαιών» (των αρχαίων Ελλήνων), αντιμετωπίζοντας με υπερβολική καχυποψία τις γνώσεις των «νεωτέρων» (των Αράβων) και θεωρώντας ότι οι ίδιοι είναι οι δικαιωματικοί κληρονόμοι των γνώσεων των Ελλήνων. Αυτή η αφ’ υψηλού αντιμετώπιση των άλλων πολιτισμών δυσκόλεψε την αφομοίωση των νέων αραβικών γνώσεων από τους βυζαντινούς λογίους, οι οποίες όμως, παρ’ όλα αυτά, θα διεισδύσουν σταδιακά, εξαιτίας των στενών επαφών Αράβων – Βυζαντίου.

 

Στους παλαιολόγειους χρόνους, εποχή μεγάλης επιστημονικής άνθησης και ταύτισης της άρχουσας τάξης με τους λογίους, διαμορφώνεται μια ιδεολογία σε σχέση με τις μαθηματικές επιστήμες των αρχαίων Ελλήνων η οποία έχει τις ρίζες της στην προσπάθεια αναβίωσης του Βυζαντίου από την αυτοκρατορία της Νίκαιας. Η ιδεολογία αυτή θεωρεί βασικό στοιχείο του βυζαντινού πολιτισμού τις επιστήμες αυτές. Δημιουργούνται δύο αστρονομικές σχολές, η «ελληνική», της πτολεμαϊκής αστρονομίας, και η «νεώτερη», της περσικής αστρονομίας, με τους οπαδούς τους, ενώ υπάρχουν και λόγιοι που δέχονται και τις δύο. Οι «ελληνοκεντρικοί» συχνά στηρίζουν τις απόψεις τους με καθαρά ιδεολογικά επιχειρήματα (μεγαλείο της ελληνικής επιστήμης, κληρονομιά της από αυτούς που ομιλούν την ίδια γλώσσα), ενώ οι «νεωτεριστές» προσπαθούν να αμυνθούν με μαθηματικά επιχειρήματα (ούτως ή άλλως, λόγω των σφαλμάτων των δευτέρων, και οι δύο θεωρίες είναι εξίσου ισχύουσες ή μη). Τον τελευταίο αιώνα του Βυζαντίου διαμορφώνεται και μια τρίτη τάση, αυτή της εισαγωγής γνώσεων λατινικής παράδοσης (επιστήμες των εβραίων καραϊτών της Προβηγκίας, ισπανική αστρονομία), και τα σχετικά χειρόγραφα μεταφράζονται στα ελληνικά από λογίους οι οποίοι κατά κανόνα υποστηρίζουν την ένωση των Εκκλησιών. Η «ελληνοκεντρικότητα» φθίνει σταδιακά, με αποτέλεσμα μια πολύ ενδιαφέρουσα μείξη επιστημονικών γνώσεων διαφόρων πολιτισμών στο λυκαυγές της αυτοκρατορίας.

Η ανανέωση του Λουκάρεως

 

 

Τον 16ο αιώνα δύσκολα ανιχνεύουμε κάποιες ιδεολογικές τάσεις στις επιστήμες στον ελληνικό χώρο, ο συνολικός όμως αριθμός των λογίων αυτού του αιώνα (περί τους 50) δεν αφήνει και πολλά περιθώρια παρόμοιων διεργασιών στον συγκεκριμένο τομέα.

 

Το 1618 χειροτονείται Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ο Κύριλλος Λούκαρις, ο πρώτος σε αυτόν τον θρόνο ο οποίος σπούδασε στην Ιταλία. Το νέο πνεύμα που εμφύσησε ο Λούκαρις στους εκκλησιαστικούς και αριστοκρατικούς ελληνικούς κύκλους (υποστήριξε τις προτεσταντικές ιδέες την κρίσιμη περίοδο του τριακονταετούς πολέμου) είχε σημαντικό αντίκτυπο στη διδασκαλία των επιστημών στα ελληνικά σχολεία, την οποία προώθησε ιδιαίτερα, εγκαινιάζοντας συγχρόνως μια ιδεολογία «ελληνικότητας» των επιστημονικών γνώσεων, δηλαδή αναβίωσής τους στον χώρο γένεσής τους, την Ελλάδα.

 

Πράγματι, στο πλαίσιο της γενικής ανανέωσης που προσπάθησε να επιβάλει, ο Λούκαρις εκάλεσε το 1622 τον Θεόφιλο» για να διδάξει στην Πατριαρχική Σχολή, όπου ο τελευταίος εισήγαγε τη διδασκαλία της φιλοσοφίας, πράγμα που σημαίνει επίσης τη διδασκαλία της φυσικής, της γεωγραφίας και της αστρονομίας. Ο Κορυδαλέας, όπως και πολλοί άλλοι λόγιοι της εποχής του, σπούδασε στην Ιταλία, όπου του προσφέρθηκε από το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας η γνώση την οποία έψαχνε: η επιστημονική γνώση των αρχαίων Ελλήνων, όπως αυτή βεβαίως διαμορφώθηκε στην Ιταλία ύστερα από την Αναγέννηση και τη συμβολή των βυζαντινών λογίων. Δάσκαλός του στη φυσική φιλοσοφία υπήρξε ο Τσέζαρε Κρεμονίνι, φανατικός αριστοτελικός, γνωστός αντίπαλος του Γαλιλαίου. Εμπνευσμένος από αυτή τη διδασκαλία αλλά και από το πνεύμα αναγέννησης των ελληνικών επιστημών στον γεωγραφικό τους χώρο, ο Κορυδαλέας θα επεξεργαστεί την αριστοτέλεια φυσική και θα μεταδώσει έναν νεο-αριστοτελισμό ο οποίος θα σημαδέψει τον βαλκανικό χώρο ως το τέλος του 18ου αιώνα. Ο αριστοτελισμός του Κορυδαλέα διαφέρει σημαντικά από αυτόν του Κρεμονίνι, και εδώ εισέρχεται η ιδεολογία μιας ταυτότητας η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ελληνική. Ο Κορυδαλέας αναγιγνώσκει τον Αριστοτέλη στην ευθεία ελληνική του παράδοση, ακολουθώντας τους σχολιαστές που έγραψαν στην ελληνική γλώσσα και όχι στη λατινική. Η ανάγνωση αυτή και η ισχυρή παράδοσή της για ενάμιση περίπου αιώνα διαφοροποιούν σαφώς τη φυσική φιλοσοφία που διδάσκεται στον ελληνικό χώρο από αυτήν που διδάσκεται στο πανεπιστήμιο όπου σπουδάζουν κυρίως οι Έλληνες, αυτό της Πάδοβας, μια διαφοροποίηση που έχει τις ρίζες της σε λόγους ταυτότητας: ο Κορυδαλέας θεωρεί τον εαυτό του συνεχιστή της αρχαίας ελληνικής επιστήμης, σε ευθεία παράδοση.

 

Η αναβάθμιση του χριστιανισμού

 

 

Η ταυτότητα αυτή είναι συνυφασμένη με έναν πολιτικό στόχο: την αναβάθμιση του χριστιανικού στοιχείου στο πλαίσιο της οθωμανικής αυτοκρατορίας και την ανάδειξή του σε κύριο παράγοντα. Ένα από τα πλεονεκτήματα αυτού του στοιχείου σε σχέση με το μουσουλμανικό ήταν η παιδεία. Η επιστημονική παιδεία διαφοροποιούσε σαφώς τους χριστιανούς από τους μουσουλμάνους, μιας και οι μεντρεσέδες της αυτοκρατορίας, τα μουσουλμανικά δηλαδή σχολεία, υπό την άμεση εποπτεία των μουφτήδων, ουδέποτε κατάφεραν να προσφέρουν σπουδές σε αυτόν τον τομέα. Οι προσπάθειες που κατά καιρούς έγιναν από φωτισμένους μουσουλμάνους δασκάλους (προσέλκυσης ελληνοπαίδων στα μουσουλμανικά σχολεία) απέτυχαν πολύ γρήγορα, λόγω της άμεσης εκκλησιαστικής αντίδρασης. Έτσι, ως τα τέλη του 18ου αιώνα οι επιστήμες παρέμειναν «προνόμιο» των ελληνικών σχολείων, όπου φοιτούσαν όλοι οι χριστιανοί της αυτοκρατορίας.

 

Σαφής στόχος των ελλήνων λογίων που δίδαξαν τις μαθηματικές και φυσικές επιστήμες από την εποχή του Λουκάρεως και μετά υπήρξε η αναβίωσή τους στον ελληνικό χώρο, με το σκεπτικό ότι αυτός ήταν ο χώρος όπου γεννήθηκαν. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 17ου και του πρώτου μισού του 18ου αιώνα οι έλληνες φοιτητές στη Δύση είχαν στόχο σπουδών τη μελέτη της αρχαίας επιστήμης (αριθμητική και γεωμετρία βασισμένη στις αρχές του Νικόμαχου, του Διόφαντου και του Ευκλείδη, πτολεμαϊκή αστρονομία, αριστοτέλεια φυσική). Τις σπουδές αυτές τούς τις παρείχε το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, ως την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που έφερε η διδασκαλία του Πολένι μετά το 1639, στην οποία αντιστάθηκαν για αρκετά χρόνια οι έλληνες σπουδαστές. 

 

Κατά τον 17ο και το πρώτο ήμισυ του 18ου αιώνα οι Έλληνες που φοιτούν στην Ευρώπη έρχονται πολλάκις σε επαφή με τις νέες επιστημονικές ιδέες, αυτές όμως δεν εμπίπτουν στα ενδιαφέροντά τους, που είναι η μελέτη της αρχαίας επιστήμης. Έτσι, παρά την επαφή τους με τη «νεώτερη επιστήμη» (όπως αποκαλούν οι λόγιοι της εποχής τις ιδέες της επιστημονικής επανάστασης), οι Έλληνες δεν μεταφέρουν αυτές τις γνώσεις παρά παρεμπιπτόντως, ούτε και τις μελετούν. Απεναντίας, ως το ήμισυ του 18ου αιώνα δημιουργείται στον ελληνικό χώρο ένα υπόβαθρο μελέτης των αρχαίων ελληνικών επιστημών με συγγράμματα και διδασκαλία, ενώ συγχρόνως παρουσιάζεται η ιστορία των επιστημών ως ελληνική ιστορία. 

 

Στο κυριότερο επιστημονικό σύγγραμμα του πρώτου ημίσεος του 18ου αιώνα, την Οδό μαθηματικής των Μεθοδίου Ανθρακίτη και Μπαλάνου Βασιλόπουλου (πρώτη έκδοση το 1749 στη Βενετία), προτάσσεται μια «ιστορία περί ευρέσεως, αρχαιότητος, αυξήσεως, και κατά το τέλειον επιδόσεως της μαθηματικής», όπου οι Έλληνες παίζουν τον αποκλειστικό ρόλο. Η ιστορία της επιστήμης αυτής σταματά στον Πάππο (μαθηματικός των αρχών 4ου αι. μ.Χ.) και παρά τη δήλωση του τίτλου περί «κατά το τέλειον επιδόσεως» καμία νύξη δεν γίνεται για τις μετέπειτα εξελίξεις. Αλλά και το «προοίμιον» του βιβλίου, το οποίο πραγματεύεται τη σημασία συγγραφής του, είναι εμποτισμένο από την ιδέα της αναγέννησης και της συνέχειας των ελληνικών μαθηματικών. Ο συγγραφέας οικτίρει τους Έλληνες για τη σκλαβιά, αποθεώνει τους Αρχαίους που γέννησαν και ανέθρεψαν τις επιστήμες, οι οποίες «παρά πάσι θαυμάζονται».

 

Η μαθηματική παιδεία

 

 Ευγένιος Βούλγαρις

 

Την ιδέα της αποδοχής της κληρονομιάς των επιστημών από τους σύγχρονους Έλληνες, η οποία σαφώς αναπτύσσεται στην Οδό μαθηματικής, βρίσκουμε όλο τον 18ο αιώνα στους οπαδούς της αρχαίας ελληνικής επιστήμης (υποστηρικτές του αριστοτελισμού και των γεωμετρικών μεθόδων επίλυσης προβλημάτων), αλλά και στους Διαφωτιστές, αυτούς δηλαδή που εισάγουν τις νέες επιστημονικές ιδέες στον ελληνικό χώρο.

 

Στα μαθηματικά του βιβλία ο Ευγένιος Βούλγαρις εκθειάζει τη μαθηματική παιδεία των Αρχαίων, παρουσιάζει και αυτός μια ιστορία των μαθηματικών η οποία τελειώνει στον Πάππο, και αναφέρεται στους «νεώτερους» (Βιέτ, Καρτέσιο) ως οφειλέτες των Ελλήνων. Την ιδέα του χρέους των Δυτικών προς τους Έλληνες όσον αφορά τις επιστήμες θα την αναπτύξουν οι λόγιοι οι οποίοι μετά το δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα διδάσκουν τη σύγχρονή τους ευρωπαϊκή επιστήμη.

 

Ο Νικηφόρος Θεοτόκης, ο Δημήτριος Γοβδελάς, ο Σπυρίδων Ασάνης και ο Βενιαμίν Λέσβιος προβάλλουν το μεγαλείο της ελληνικής επιστήμης (η οποία σε τομείς όπως η γεωμετρία δεν έχει ξεπεραστεί σύμφωνα με τον Λέσβιο) και το χρέος των Δυτικών προς τους Έλληνες, θεωρώντας ότι οι πρόσφατες εξελίξεις συνιστούν τη συνέχιση της προσπάθειας των Αρχαίων.

 

Από τον Θεόφιλο Κορυδαλέα, ο οποίος εκφράζει το πνεύμα του θρησκευτικού ουμανισμού στις αρχές του 17ου αιώνα, ως τον Βενιαμίν Λέσβιο, ο οποίος εκφράζει το πνεύμα του ρομαντισμού στις επιστήμες (με το «πανταχηκίνητο», μια ενοποιητική θεωρία της φύσης) στις αρχές του 19ου αιώνα, υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής στους έλληνες λογίους οι οποίοι δίδαξαν τις επιστήμες στα σχολεία του ελληνικού χώρου: η παραδοχή ότι οι σύγχρονοί τους Έλληνες είναι απόγονοι των Αρχαίων (αν και κατά πολλούς παρηκμασμένοι απόγονοι), η παραδοχή ότι οι επιστήμες συνιστούν το μεγαλείο της αρχαίας ελληνικής σκέψης και δη ένα μεγαλείο το οποίο αναγνωρίζεται από τους συγχρόνους τους Δυτικούς, και η παραδοχή ότι οι επιστήμες αυτές πρέπει να αναβιώσουν στον γεωγραφικό τους χώρο, τον ελληνισμό της οθωμανικής αυτοκρατορίας. 

 

Το Βυζάντιο και ο ρόλος του ως συντηρητή και διακομιστή στη Δύση της αρχαίας ελληνικής επιστήμης δεν αναφέρονται σχεδόν καθόλου από τους λογίους αυτούς (οι αναφορές στους Βυζαντινούς περιορίζονται κυρίως στον Ανθέμιο και στον Θεοδόσιο, την πρώιμη δηλαδή βυζαντινή εποχή). Αυτό δεν σημαίνει ότι πολλοί από αυτούς δεν μελετούν και δεν σχολιάζουν βυζαντινά επιστημονικά κείμενα (ιδίως αστρονομικά της παλαιολόγειας περιόδου). Προφανώς όμως αυτά δεν εμπίπτουν στο σχήμα του «μεγαλείου» της ελληνικής επιστήμης, θεωρούνται πιθανόν δευτερεύουσας σημασίας σε σχέση με τα αρχαία κείμενα και σίγουρα όχι «αναγνωρίσιμα» από τα δυτικά πανεπιστήμια.

 

Η ιδεολογία αυτή, η οποία με μικρές παραλλαγές αναπτύχθηκε επί δύο αιώνες πριν από την ελληνική επανάσταση, θα υιοθετηθεί γρήγορα από το ελληνικό κράτος. Στην οργανωμένη πια, με ευρωπαϊκά πρότυπα, μέση και ανώτατη εκπαίδευση θα τη συναντήσουμε όλο τον 19ο αιώνα και μεγάλο μέρος του 20ού. Ενώ όμως στην περίπτωση του ελληνικού κράτους λειτούργησε αρνητικά στην εκπαίδευση, η ιδεολογία αυτή προσέφερε πριν από την επανάσταση ένα έναυσμα για να γενικευθεί η διδασκαλία των επιστημών στα ελληνικά σχολεία και βοήθησε στη δημιουργία της ελληνικής εθνικής ταυτότητας.

 

*Ο κ. Θύμιος Νικολαΐδης είναι ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

https://www.tovima.gr/2008/11/24/opinions/i-anagennisi-tis-ellinikis-paideias/

ΦΩΣ ΣΤΗ «ΣΚΟΤΕΙΝΗ» ΠΕΡΙΟΔΟ 1600-1821

ΦΩΣ ΣΤΗ «ΣΚΟΤΕΙΝΗ» ΠΕΡΙΟΔΟ 1600-1821

 

Ποιος είπε ότι δεν υπήρξε ελληνική Αναγέννηση ακόμη και σε αιώνες δύσκολους για τον Ελληνισμό, όπου σ' αυτόν τον τόπο «όλα ήταν σιωπηλά γιατί τα 'σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά»; Μια ηλεκτρονική βιβλιοθήκη που περιέχει κείμενα από χιλιάδες βιβλία και χειρόγραφα φιλοσοφικού και επιστημονικού περιεχομένου, της περιόδου 1600-1821 βρίσκεται στα φιλόδοξα σχέδια των ακαδημαϊκών μας.

 

Την δημιουργία αυτής της ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης που θα φωτίσει με το πλούσιο υλικό της  μια περίοδο που εθεωρείτο «σκοτεινή» μέχρι πρότινος, ανέλαβαν να υλοποιήσουν το πανεπιστήμιο Αθηνών σε συνεργασία με το Μετσόβιο Πολυτεχνείο και με την οικονομική υποστήριξη του Ομίλου επιχειρήσεων Λάτση.

 

Συγκεκριμένα, μέσω ενός φιλόδοξου και μεγαλόπνοου προγράμματος που λέγεται «Ελληνομνήμων» επιχειρήθηκε η ηλεκτρονική καταγραφή όλων των έργων που γράφτηκαν στα ελληνικά από το 1600 μέχρι την Επανάσταση του '21, έργα φιλοσοφίας και θετικών επιστημών (φυσική, χημεία, μαθηματικά). Παράλληλα, έγινε η διερεύνηση ανάπτυξης ενός προγράμματος οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR), που θα επιτρέπει την πραγματοποίηση στατιστικών αναλύσεων των κειμένων, τη δημιουργία λεξικών καθώς και την αυτόματη αναζήτηση και επισήμανση όρων, χάρη στο κατάλληλο λογισμικό, και με το πάτημα λίγων πλήκτρων, θα έχει κανείς πρόσβαση σε κείμενα άγνωστα και απρόσιτα ως σήμερα.

 

Το πρόγραμμα πρόβλεπε κείμενα που βρίσκονται διεσπαρμένα σε διάφορες βιβλιοθήκες όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ρωσίας, της Μέσης Ανατολής, των Βαλκανίων και της υπόλοιπης Ευρώπης να καταστούν αντικείμενα μελέτης και ψηφιοποίησης. Και μόνο γι' αυτόν το λόγο γίνεται κατανοητό πόσο  φιλόδοξο ήταν αυτό το πρόγραμμα  που ασφαλώς θα χρειαζόταν  χρόνια για να ολοκληρωθεί. Πλέον όλα αυτά τα σπάνια βιβλία και χειρόγραφα που είναι διάσπαρτα στις διάφορες χώρες, θα βρίσκονται συγκεντρωμένα σε ηλεκτρονική μορφή σε μια ελληνική ηλεκτρονική βιβλιοθήκη, με εύκολη πρόσβαση για τους ενδιαφερόμενους. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Θα υπάρχει πλέον η δυνατότητα έκδοσης σε πολύ χαμηλό κόστος εξαιρετικά σπάνιων βιβλίων εκείνης της περιόδου, ενώ θα διασωθούν  χειρόγραφα που κινδυνεύουν να καταστραφούν ή να χαθούν.

 

Υπεύθυνος του όλου εγχειρήματος όταν ξεκίνησε ήταν  ο Κώστας Γαβρόγλου,  καθηγητής του Τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών και σημερινός Υπουργός Παιδείας με συνεργάτες  για τον τεχνολογικό σχεδιασμό τον  Δημήτρης Δωλέτη του Εθνικού Αστεροσκοπείου και για τη συλλογή, ταξινόμηση και ψηφιοποίηση του υλικού ο Μανώλης Πατηνιώτης.

 

Πρέπει να σημειωθεί ότι η περίοδος από το 1600 μέχρι το 1821 είναι εξαιρετικά σημαντική για τη διαδικασία διαμόρφωσης του νεότερου ελληνικού επιστημονικού λόγου, τόσο λόγω της έντονης εκπαιδευτικής δραστηριότητας όσο και λόγω της συγγραφής πλήθους φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων. Η διαδικασία αυτή αρχίζει με την εισαγωγή του νεοαριστοτελισμού από τον επιφανή λόγιο Θεόφιλο Κορυδαλέα, ο οποίος με την υποστήριξη του Πατριάρχη Κύριλλου Λούκαρη καθιερώνει την αντισχολαστική ερμηνεία της αριστοτελικής φιλοσοφίας και μια κοσμικά προσανατολισμένη μελέτη των φυσικών φαινομένων. Ολοκληρώνεται δε την περίοδο πριν από την Επανάσταση, κατά την οποία αποτυπώνονται στην παιδεία οι γνωστικές απαιτήσεις των κοινωνικών στρωμάτων που σχηματίστηκαν στη διάρκεια της τελευταίας φάσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και προσέβλεπαν στην οικειοποίηση των πολιτικών και φιλοσοφικών ιδεών του Διαφωτισμού.

 

 

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ

 

 

Το σύνολο των φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων που γράφτηκαν στην ελληνική γλώσσα από τις αρχές του δέκατου έβδομου αιώνα μέχρι την Ελληνική Επανάσταση αποτελείται από δύο μεγάλες κατηγορίες εγγράφων. Τα έντυπα βιβλία προέρχονται, κυρίως, από τα τυπογραφεία της Βιέννης και της Βενετίας, αλλά και από τυπογραφεία της Κωνσταντινούπολης, της Λειψίας και του Παρισιού. Η εκδοτική παραγωγή της περιόδου αποτελείται από 204 τόμους που αριθμούν συνολικά 53.000 σελίδες. Από το Μάιο του 1995 έως το Μάιο του 1997 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση του προγράμματος Ελληνομνήμων, που περιελάμβανε τη φωτογράφηση και την ψηφιοποίηση όλων των εντύπων έργων. Για πρώτη φορά είχε συγκεντρωθεί, σε ένα φωτογραφικό/ψηφιακό αρχείο, το σύνολο του υλικού το οποίο, χάρη στο λογισμικό που αναπτύχθηκε γι’ αυτό το σκοπό, έγινε δυνατό να αξιοποιηθεί με εξαιρετικά απλούς τρόπους για εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς σκοπούς.

 

Η άλλη μεγάλη κατηγορία εγγράφων της περιόδου είναι τα χειρόγραφα έργα, αυτόγραφα είτε αντίγραφα, τα οποία λόγω της μοναδικότητάς τους είναι ανεκτίμητης αξίας. Ο συνολικός αριθμός των σελίδων τους ξεπερνά τις 500.000. Ο εντοπισμός, η μικροφωτογράφηση, η ψηφιοποίηση και η ηλεκτρονική ταξινόμηση των χειρόγραφων αποτελούν τον μακροπρόθεσμο στόχο του προγράμματος. Λόγω της μοναδικότητας και της μεγάλης διασποράς των έργων αυτών, το εγχείρημα παρουσιάζει τεράστιες δυσκολίες, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και μια πρόκληση για τη δημιουργία της μοναδικής ψηφιακής συλλογής ελληνικών χειρογράφων.

 

 

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ

 

 

Το Πρόγραμμα Ελληνομνήμων σχεδιάστηκε και πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο Ηλεκτρονικής Διαχείρισης Ιστορικών Αρχείων του Τμήματος Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (ΜΙΘΕ) του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σκοπός του εργαστηρίου είναι η ανάπτυξη και η εφαρμογή νέων επιστημονικών μεθοδολογιών για την ενίσχυση της έρευνας και της εκπαίδευσης μέσα από την εφαρμογή σύγχρονων τεχνολογιών στη φωτογραφική αναπαραγωγή, ψηφιοποίηση, καταλογογράφηση, αρχειοθέτηση και διανομή σε ψηφιακή μορφή ιστορικών αρχείων και βιβλιοθηκών. Για την πραγματοποίηση ενός τέτοιου σκοπού απαιτούνται βέβαια ιστορικές, φιλολογικές, παλαιογραφικές και βιβλιοθηκονομικές γνώσεις, αλλά και γνώσεις πληροφορικής κυρίως σε θέματα βάσεων δεδομένων, επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, δικτύων, καθώς και οργάνωσης και διαχείρισης ψηφιακών αρχείων. Ο επιτυχής και παραγωγικός αυτός συνδυασμός γνώσεων καθίσταται δυνατός χάρη στη συνύπαρξη και τη συνεργασία ερευνητών διαφόρων ειδικοτήτων και από διαφορετικά ιδρύματα στο πλαίσιο του Εργαστηρίου. Εξάλλου, η συνεργασία του Εργαστηρίου Ηλεκτρονικής Διαχείρισης Ιστορικών Αρχείων με συναφή ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα διευκολύνει τον εντοπισμό και τη μικροφωτογράφηση σημαντικών τεκμηρίων της νεότερης ελληνικής ιστορίας και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την περαιτέρω ερευνητική τους αξιοποίηση.

Τελικά με το πέρασμα του χρόνου η δημιουργία της ψηφιακής βιβλιοθήκης ΕΛΛΗΝΟΜΝΗΜΩΝ, αποτέλεσε τον πυρήνα των συλλογών που ενσωματώθηκαν στο πληροφορικό σύστημα ΚΑΤΟΠΤΡΟΝ

 

 

ΤΟ ΚΑΤΟΠΤΡΟΝ

 

 

Το ΚΑΤΟΠΤΡΟΝ είναι ένα ολοκληρωμένο πληροφορικό σύστημα, το οποίο διαχειρίζεται με ενιαίο τρόπο ιστορικές πληροφορίες, που αφορούν την ελληνική παιδεία, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες του 17ου, του 18ου και των αρχών του 19ου αιώνα.

 

Περιλαμβάνει τρεις μεγάλες κατηγορίες τεκμηρίων:

 

Έντυπα βιβλία και χειρόγραφα, στα οποία εκφράζεται η πνευματική παραγωγή της περιόδου. Το σύνολο των τίτλων παρατίθεται σε αναλυτικό κατάλογο με όλες τις σχετικές βιβλιογραφικές πληροφορίες. Οι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν να πραγματοποιήσουν αναζήτηση με βάση οποιαδήποτε από αυτές τις πληροφορίες. Όλα τα έντυπα βιβλία είναι ψηφιοποιημένα, όπως επίσης και ορισμένα χειρόγραφα. Οι χρήστες μπορούν να πλοηγηθούν στο περιεχόμενό τους, να τα εκτυπώσουν τμηματικά ή συνολικά ή ακόμα να μεταφέρουν στον υπολογιστή τους ένα αντίγραφο σε μορφή PDF.

 

Βιογραφικές πληροφορίες για τους ελληνόφωνους λογίους, που έζησαν και έδρασαν κατά το 17ο, 18ο και 19ο αιώνα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι βιογραφίες αυτές είναι ολοκληρωμένα κείμενα, που έχουν προκύψει από την επισκόπηση της σχετικής δευτερογενούς βιβλιογραφίας. Σε άλλες περιπτώσεις, υπάρχουν αναλυτικές πληροφορίες για τις μετακινήσεις των λογίων στον ευρύτερο βαλκανικό και ευρωπαϊκό χώρο. Οι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν να εκτελέσουν και σε αυτή την περίπτωση αναζήτηση με ποικίλα κριτήρια είτε για να εντοπίσουν τις διαδρομές των λογίων είτε για να προσδιορίσουν τις δραστηριότητές τους σε διάφορες φάσεις της σταδιοδρομίας τους (διδασκαλία, ταξίδια, συγγραφή και έκδοση βιβλίων κ.λπ.).

 

Αναλυτικές πληροφορίες για τις ελληνικές σχολές και σχολεία, που λειτούργησαν είτε στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είτε στις παροικιακές κοινότητες. Μεγάλο μέρος του σχετικού υλικού αντλήθηκε από το κλασικό έργο του Τρ. Ε. Ευαγγελίδου, «Η Παιδεία επί Τουρκοκρατίας», ένα βιβλίο γραμμένο το 1936, σημαντικό στην εποχή του, οι πληροφορίες του οποίου, όμως, χρειάστηκε να ελεγχθούν εκ νέου. Έτσι, έγινε προσπάθεια να συνδυαστούν οι πληροφορίες αυτές με μαρτυρίες προερχόμενες και από άλλες πηγές. 

 

Ο κατάλογος που έχει προκύψει περιλαμβάνει, εκτός από τις βασικές πληροφορίες για κάθε σχολή (τόπο και περίοδο λειτουργίας, είδος εκπαιδευτικής δραστηριότητας), ονόματα δασκάλων, μαθητών και χορηγών. Οι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν και εδώ να πραγματοποιήσουν αναζήτηση με ποικίλα κριτήρια, που αφορούν την εκπαιδευτική δραστηριότητα της εποχής, αλλά επίσης μπορούν να εμπλουτίσουν τα αποτελέσματα της αναζήτησής τους με σχετικές πληροφορίες, τις οποίες θα αντλήσουν από τις δύο άλλες κατηγορίες τεκμηρίων.

 

ΛΕΞΙΚΑ

Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν καταρτιστεί δύο λεξικά τα οποία αποτελούν εργαλεία στα χέρια του μελετητή-ερευνητή:

 

Το Ιστορικό λεξικό φιλοσοφικών κι επιστημονικών όρων, αντλεί το υλικό του από ελληνικά φιλοσοφικά και επιστημονικά κείμενα, που τυπώθηκαν μεταξύ 1600 και 1821 και βρίσκονται καταχωρημένα στην ψηφιακή βιβλιοθήκη ΕΛΛΗΝΟΜΝΗΜΩΝ. Περιλαμβάνει όλους τους κύριους όρους φυσικής φιλοσοφίας, μαθηματικών, γεωγραφίας, «εμπορικής επιστήμης», φυσικής ιστορίας και φιλοσοφίας. Οι ορισμοί του λεξικού συντάχθηκαν μέσα από τη συνθετική μελέτη των αποσπασμάτων όπου απαντούν οι σχετικοί όροι, γι’ αυτό και σε πολλές περιπτώσεις καθίσταται αναγκαία η επισήμανση της πολυσημίας των όρων και της μεταβολής του περιεχομένου τους με την πάροδο του χρόνου.

 

Το Ευρετήριο Επιστημονικών Όρων περιλαμβάνει όλες τις περιπτώσεις εμφάνισης ενός μεγάλου αριθμού σημαντικών επιστημονικών όρων στα έργα φυσικής φιλοσοφίας του 17ου και του 18ου αιώνα. Το αποτέλεσμα αυτό επιτυγχάνεται χάρη σε ειδικό λογισμικό που επιτρέπει την αναγνώριση λέξεων μέσα στις ψηφιοποιημένες εικόνες των βιβλίων της βιβλιοθήκης ΕΛΛΗΝΟΜΝΗΜΩΝ. Οι όροι που εντοπίζονται συνδέονται αυτόματα με τις σελίδες των έργων στα οποία απαντούν. Έτσι, ο ερευνητής όχι μόνο είναι σε θέση να γνωρίζει την ύπαρξη και τη συχνότητα χρήσης διαφόρων επιστημονικών όρων, αλλά και να μεταβαίνει στα σημεία όπου εμφανίζεται ο κάθε όρος και να εξετάζει το εννοιολογικό περιβάλλον εντός του οποίου αυτός σημασιοδοτείται. Η χρήση του Ευρετηρίου Επιστημονικών Όρων αναμένεται να συμβάλει αποφασιστικά στη μελέτη της διαμόρφωσης και της εξέλιξης του επιστημονικού λεξιλογίου στην ελληνική γλώσσα. Το Ευρετήριο των επιστημονικών όρων βασίζεται στη συνεχή ανανέωση των ψηφιοποιημένων πηγών του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ και συνδέει δυναμικά τα κείμενα με τους όρους.

 

ΕΠΙΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

Οι πιστοποιημένοι χρήστες του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ μπορούν να εμπλουτίσουν το περιεχόμενό του με παρατηρήσεις και νέες πληροφορίες ή να σχολιάσουν και να διορθώσουν τις ήδη υπάρχουσες. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να εγγραφούν συμπληρώνοντας τα στοιχεία τους στα αντίστοιχα πεδία της σελίδας ο Λογαριασμός μου (η σύνδεση βρίσκεται στο πάνω δεξί μέρος της οθόνης). Όταν λάβουν τη σχετική πιστοποίηση θα είναι σε θέση να στείλουν στο διαχειριστή του συστήματος τις παρατηρήσεις τους, οι οποίες αφού ελεγχθούν από την επιστημονική ομάδα του ΚΑΤΟΠΤΡΟΥ θα αναρτηθούν στην κατάλληλη θέση με τη μορφή επισημειώσεων.

 

ΕΤΑΙΡΟΙ

Το ΚΑΤΟΠΤΡΟ αποτελεί συνεργασία των:

 

• ΜΙΘΕ

Επιστημονική επιμέλεια: Κώστας Γαβρόγλου, Μανώλης Πατηνιώτης, Δημήτρης Διαλέτης. Υλοποίηση: Κατερίνα Σούλα, Βασίλης Τσομπανίδης, Ειρήνη Γκουνταρούλη, Αλέξανδρος Αγγελάκης.

• Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Επιστημονική επιμέλεια: Γιάννης Ιωαννίδης και Μιχάλης Χατζόπουλος. Υλοποίηση ολοκληρωμένου σύστηματος και διαδικτυακής εφαρμογής: Κατερίνα Ιατροπούλου, Αντώνης Λεμπέσης, Ναταλία Μανωλά, Δημήτρης Παπάρας, Βασίλης Στούμπος, Μάριος Τριβιζάς. Επιστημονική επιμέλεια: Σέργιος Θεοδωρίδης. Υλοποίηση του συστήματος σάρωσης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων για το Ευρετήριο Επιστημονικών όρων: Θωμάς Κονιδάρης, Βασίλης Γάτος.

 

• Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης: Διονυσία Δασκάλου, Γιάννης Παπαδόγγονας.

http://www.lib.uoa.gr/katoptron/index.jsp

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ 25.8.1996