Ρίτσα Μασούρα : Γιατί η Πρωτοβουλία Brain-regain είναι “άσφαιρη”

 

Γιατί η Πρωτοβουλία Brain-regain είναι “άσφαιρη”

 

Γράφει η Ρίτσα Μασούρα

 

Οι σκέψεις μου δεν είναι καθόλου Σαββατιάτικες. Είναι σκέψεις μεσοβδομαδιάτικες και αφορούν την Πρωτοβουλία ατόμων και επιχειρήσεων που ακούει το όνομα Brain-regain.

 

Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη μια προσπάθεια να πειστούν οι Έλληνες που έφυγαν στο εξωτερικό να επιστρέψουν και να αναλάβουν σημαντικές θέσεις κυρίως στον ιδιωτικό τομέα με κάποιες ας πούμε αξιοπρεπείς αμοιβές.

 

Ως εδώ, τίποτα το μεμπτό. Θα ήταν, άλλωστε, ευχής έργο η χώρα μας να μπορεί να αντέξει το βάρος των επιστημόνων της διασποράς. Αυτό το διαφυγόν επιστημονικό δυναμικό το χρειάζεται για να προχωρήσει.

 

Ομως τα ερωτηματικά είναι πολλά, αν και δύο είναι αυτά που χρειάζονται ειλικρινείς απαντήσεις: πρώτον, πόσες είναι οι εταιρείες που μπορούν να απορροφήσουν ένα τέτοιο δυναμικό και δεύτερον, πόσες είναι οι εταιρείες που δυνητικά θα μπορούσαν να πληρώσουν αξιοπρεπείς μισθούς σε αυτούς τους νέους. (Λέγοντας αξιοπρεπείς μισθούς, εννοώ να μπορεί ο νέος να ζήσει ανεξάρτητος και να αισθανθεί ότι μπορεί να κάνει οικογένεια).

 

Προς το παρόν, πολλές εταιρείες στην Ελλάδα ζητούν από τους υποψηφίους τα πάντα, τόσο από επιστημονικής πλευράς και εξειδίκευσης, όσο και από πλευράς ωρών απασχόλησης. Τα χρήματα τα οποία πληρώνουν όμως είναι αστεία! 

 

Προχθές, νεαρός επιστήμων με εξειδίκευση, αναζητώντας δουλειά βρέθηκε σε “παρφουμαρισμένη” εταιρεία όπου του ζητήθηκε να εργαστεί 9 το πρωί με 9 το βράδυ με 600 ευρώ και να αναλάβει την ευθύνη ενός τομέα για πολύ φτασμένους επαγγελματίες και όχι για νεαρούς. Τέτοια παραδείγματα υπάρχουν πολλά και φτάνουν στα αυτιά μου καθημερινά. Οι εταιρείες που μπορούν να πληρώσουν – να δώσουν δλδ. 1500 μεικτά – είναι ελάχιστες, αλλά ακόμη και στην περίπτωση που μπορούν, δεν το κάνουν, γιατί δεν αντέχουν τα υψηλά λειτουργικά κόστη, καθώς ελαχιστοποιούνται τα κέρδη τους. Μην ξεχνάμε και τη βαρβαρότητα της φορολογίας!

 

Γενικότερα μιλώντας, θα έλεγα ότι αν οι επικεφαλής της Πρωτοβουλίας Brain-regain θέλουν να προβληθούν, να το κάνουν και να τους χειροκροτήσω. Ας μην παραμυθιάζουν όμως τους νέους και γενικότερα τους ανθρώπους που έχουν φύγει, γιατί κακά τα ψέματα όσο δυνατός κι αν είναι ο νόστος, δεν χορταίνεις με ήλιο και με θάλασσα. Τέλος, να θυμίσω κάτι βασικό που υπάρχει στο DNA μας και δεν αλλάζει. Στην Ελλάδα απουσιάζει η καλώς νοούμενη αξιοκρατία και η απουσία αυτή συνοδεύεται από την κλασσική έχθρα προς έναν άνθρωπο που θα έρθει απ’ έξω για να…. καπελώσει τους μέσα. (Μιλάμε για τεράστια στρέβλωση, αλλά έτσι είναι και χειρότερα.

 

Να θυμίσω στους μεγαλύτερους την εποχή που ο Ανδρέας Παπανδρέου έπεισε πολλούς επιστήμονες να επιστρέψουν και να εργαστούν για την ανοικοδόμηση της χώρας. Ήρθαν τότε πολλοί, αλλά….σιγά να μην τους άφηναν.` Έφυγαν κακήν κακώς από τη χώρα. Γι αυτό, λέω. Προσοχή στις Πρωτοβουλίες.

 

Εκτός αν οι νέοι που εργάζονται στο εξωτερικό έχουν μαζέψει κάποιες οικονομίες κι έρθουν εδώ ν’ ανοίξουν κανένα φούρνο. Not bad!

 

http://www.globalview.gr/2019/04/20/giati-protovoulia-brain-regain-einai-asfairi

Μίχαελ Μάρτενς: Η τρόικα έβλεπε μόνο τα Excel

 

Μίχαελ Μάρτενς: Η τρόικα έβλεπε μόνο τα Excel

 

Γράφει ο TΑΣΟΣ ΤΕΛΛΟΓΛΟΥ

Το ραντεβού με τον Μίχαελ Μάρτενς, τον ανταποκριτή της Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) δεν δίνεται στο Κολωνάκι ή πέριξ του Συντάγματος. «Το αγαπημένο μου στέκι είναι στην πλατεία Κάνιγγος, πάμε εκεί;», είπε στο τηλέφωνο. Και πήγαμε. Γνωριζόμαστε πολλά χρόνια, από το 2004, όταν άρχισε να καλύπτει την Ελλάδα και τη Σερβία από το Βελιγράδι. Στα 45 του χρόνια και έπειτα από 25 χρόνια δουλειάς, παραμένει ένας άνθρωπος με περιέργεια. «Είναι ωραίο να έχεις ακόμα περιέργεια και να πληρώνεσαι γι’ αυτό». Ο Μάρτενς λατρεύει αυτή τη νοτιοανατολική γωνιά της Ευρώπης –όχι μόνο την Ελλάδα– και στον λογαριασμό του στο τουίτερ υπογράφει ως Αντριτς, από το όνομα του Γιουγκοσλάβου λογοτέχνη και διπλωμάτη που πήρε το Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1961.

 

– Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των χωρών των δυτικών Βαλκανίων και της Ελλάδας;

 

– Τώρα έκανα τον γύρο της Βόρειας Μακεδονίας με το αυτοκίνητο και σε τέσσερις μέρες είχα πάει σε κάθε γωνιά της χώρας. Αλλά ακόμα και αυτή η μικρή χώρα έχει μια τεράστια ποικιλία. Όταν είσαι στην αγορά του Κουμάνοβο νομίζεις ότι είσαι στο Αφγανιστάν. Όταν είσαι στο κέντρο της Στρούμιτσα νομίζεις ότι είσαι σε μια βουλγαρική πόλη. Αυτή την ποικιλία δεν την έχω συναντήσει στην Ελλάδα. Έχεις τη Ροδόπη, αλλά ο πληθυσμός της χώρας είναι πολύ πιο ομοιογενής.

 

– Το πρώτο σου ρεπορτάζ στην Ελλάδα;

 

– Το πρώτο που θυμάμαι ήταν το εξής: Είχα μια λίστα με τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών. Σε ένα μικρό νησί της Δωδεκανήσου, ίσως το πιο μικρό, είχε πάρει 33% το ΚΚΕ, όχι ένα αριστερό κόμμα αλλά ένα μετασταλινικό κόμμα. Πήρα την εφημερίδα και μου είπαν «Κάντε το». Ήταν χειμώνας και δεν υπήρχε ακτοπλοϊκή σύνδεση με το νησί. Έφτασα πρωί στην Πάτμο, ήταν Φλεβάρης, έκανε διαβολεμένο κρύο, το νησί ήταν άδειο και μόνο μερικοί Πακιστανοί φύλαγαν τα άδεια σπίτια. Από εκεί πήρα τη βάρκα του ταχυδρομείου και πήγα στους Αρκιούς. Στη βάρκα ήταν ο βαρκάρης και μία ακόμα γυναίκα. Κρύωνα όσο ποτέ – όποιος λέει ότι δεν κρυώνει κανείς τον χειμώνα στην Ελλάδα δεν ξέρει απλά τη χώρα. Όταν έφτασα στο μεγαλύτερο νησί βρήκα ένα ξενοδοχείο και έναν τρόπο να πάω στο μικρότερο, το Μαράθι. Φτάνω εκεί, ήταν σαν την Ελλάδα σε κλισέ, σε ένα ωραίο κλισέ. Ένα σπιτάκι, ο καθαρός ουρανός και η θάλασσα. Και ένας γενειοφόρος κάθεται εκεί μπροστά στην ταβέρνα και καπνίζει. Μιλάμε αγγλικά επί ώρα. Μιλάμε και πίνουμε. Πίνουμε ούζο στις 10 το πρωί – και τι δεν δίνει κανείς για μια καλή ιστορία. Κάποια στιγμή σηκώνομαι, αντιλαμβάνομαι πόσο έχω πιει και λέω μέσα μου «και τώρα πρέπει να του μιλήσεις για το θέμα». Και του λέω, έχω μια ερώτηση για τις εκλογές: Ψηφίσατε 33% ΚΚΕ.

 

Πώς έγινε αυτό; «Εγώ ψήφισα ΚΚΕ, οι δύο αδελφές μου ψήφισαν ΠΑΣΟΚ». Υπήρχαν τρεις ψηφοφόροι όλοι και όλοι και αυτός ήθελε να διαμαρτυρηθεί επειδή το ΠΑΣΟΚ δεν επιδοτούσε το πετρέλαιο, όπως έκανε μέχρι τότε. «Τον χειμώνα ζούμε τρεις εδώ».

 

Επισημανση

 

Ο Μάρτενς επισημαίνει ότι η νησιωτικότητα της χώρας ήταν κάτι που θα έπρεπε να απασχολήσει και την τρόικα όταν ζητούσε μέτρα. «Η ζωή στη χώρα δεν μπορεί να απεικονιστεί μόνο σε πίνακες Excel».

 

«Έχω πάρει δύο συνεντεύξεις από τον Καραμανλή. Στη δεύτερη –ήταν από τις πιο ενδιαφέρουσες εμπειρίες της ζωής μου– είχε συμφωνηθεί να εγκρίνει το κείμενο, κάτι με το οποίο δεν έχω πρόβλημα, έχω ζήσει συχνά καταστάσεις που αλλάζουν τις απαντήσεις τους, αλλά σε αυτή την περίπτωση ήθελαν να μου διαγράψουν μία ερώτηση. Η ερώτησή μου αφορούσε τη μακεδονική μειονότητα στη Βόρειο Ελλάδα, αν και σήμερα δεν θα την έλεγα έτσι, θα την έλεγα “σλαβόφωνη μειονότητα στη Φλώρινα”. Τότε το διατύπωνα πιο απόλυτα επειδή δεν είχα τις γνώσεις, αλλά θα μπορούσε να αλλάξει την απάντησή του λέγοντας ότι δεν υπάρχει αυτή η μειονότητα και όχι να επιχειρεί να αφαιρέσει ολόκληρη την ερώτηση».

 

«Στις βαλκανικές χώρες όποιος κερδίζει τις εκλογές κερδίζει και το κράτος, καταλαμβάνει το κράτος», λέει ο Μίχαελ Μάρτενς.

 

Έπειτα ο Μάρτενς άρχισε να εργάζεται και να στέλνει ανταποκρίσεις από την Κωνσταντινούπολη.

 

«Είμαι ένας εύκολος άνθρωπος, αλλά η Κωνσταντινούπολη δεν είναι εύκολη πόλη. Είναι καλή για κάποιον που πηγαίνει για μία εβδομάδα και απολαμβάνει αυτό το θέατρο του κόσμου και στη συνέχεια γυρίζει στις δικές του συνθήκες, όπου επικρατεί η τάξη».

 

Ο Μάρτενς δεν κατάφερε να μάθει τουρκικά, καθώς εκείνη την περίοδο έγραφε το βιβλίο του για έναν Γερμανό στρατιώτη που τουφεκίστηκε στο Κραγκούγιεβατς της Γιουγκοσλαβίας επειδή αρνήθηκε να πάρει μέρος σε αντίποινα κατά του πληθυσμού.

 

Ο «καλός Γερμανός»

 

«Κάτι που δεν ισχύει, καθώς είχε πεθάνει την προηγούμενη μέρα, αλλά ο θρύλος, και μάλιστα από τα σερβικά στόματα, ήθελε κάτι διαφορετικό: Ήταν ότι αρνήθηκε να πυροβολήσει. Ένας ίδιος θρύλος υπάρχει και στα Καλάβρυτα».

 

Εκτός από τα Καλάβρυτα υπάρχει επίσης ένας αντίστοιχος μύθος και στην Πολωνία, «σαν να έχουν οι άνθρωποι κάποιον λόγο να ανακαλύπτουν έναν καλό Γερμανό».

 

Ο Μίχαελ Μάρτενς φεύγοντας από την Κωνσταντινούπολη το 2015 άρχισε να δουλεύει από την Αθήνα, καλύπτοντας τα Βαλκάνια και την Τουρκία.

 

Η γλώσσα

 

«Μου πήρε χρόνια για να αντιληφθώ γιατί τα συναισθήματα στις βαλκανικές χώρες οξύνονται τόσο πολύ κατά τη διάρκεια ενός προεκλογικού αγώνα. Το αντιλήφθηκα όταν κατάλαβα ότι εκτός από τις εκλογές, κερδίζεις και το κράτος, καταλαμβάνεις το κράτος, σου ανήκουν πολύ περισσότερα πράγματα από τη διαχείριση της κυβέρνησης... Η πρώτη εκλογική αναμέτρηση που κάλυψα στην Ελλάδα ήταν τον Μάρτιο του 2004 που κατέληξε με τη νίκη της Νέας Δημοκρατίας. Έχω δουλέψει σε χώρες που μιλώ τη γλώσσα και σε άλλες που δεν τη μιλούσα. Η διαφορά είναι γιγαντιαία. Αν έχεις έξυπνους συναδέλφους, όπως στην Αθήνα όπου γνωρίζω πολλούς από εσάς, μπορώ να σας τηλεφωνήσω... Αλλά υπάρχει πάντα η γέφυρα της γλώσσας που δεν είμαι σε θέση να διασχίσω μόνος. Πρέπει να τη διασχίσει και κάποιος άλλος για εμένα».

Προτιμώ τον λαϊκισμό του Tσίπρα από εκείνον του Σαλβίνι

 

 

Ο Μάρτενς έγινε διάσημος στη χώρα μας όταν ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας διέκοψε μια συνέντευξη που του παραχωρούσε πριν από τις εκλογές του 2012, διότι είχε θεωρήσει τις ερωτήσεις του ανάρμοστες. Το περιστατικό περιγράφεται και στο λήμμα της Wilkipedia γι’ αυτόν.

 

– Aυτό μοιάζει με την ιστορία με τον Καραμανλή που περιέγραψες πριν. Κάτι λέει για τη νοοτροπία;

 

– Δεν νομίζω. Κάνω συνεντεύξεις με κριτικές ερωτήσεις. Αλλά αυτή ήταν η συνέντευξη με τις πιο κριτικές ερωτήσεις στη ζωή μου. Μπήκα μέσα με την ιδέα, ας δούμε τι λέει για όλα τα προβλήματα που τον «πονάνε». Μπόρεσα να κάνω μόλις πέντε από τις 21 ερωτήσεις. Νομίζω ότι αυτός και οι άνθρωποί του ήταν τότε τελείως ερασιτέχνες, δεν γνώριζαν πώς λειτουργεί ο κόσμος έξω από την Αθήνα. Με είχαν πάρει μετά τη συνέντευξη για να με ρωτήσουν με ποιον είχα μιλήσει για να ετοιμάσω τις ερωτήσεις... Τέτοια πράγματα δεν με είχαν ρωτήσει ούτε στο Καζαχστάν όταν μιλούσα με κάποιον σουλτάνο. Μάθανε όμως πολύ γρήγορα. Πριν από λίγο καιρό δημοσιεύθηκαν οι συνομιλίες Μπλερ - Κλίντον. Εκεί ο Μπλερ ρωτάει τον Κλίντον: «Τι διακρίνει έναν πολιτικό;». «Ξέρεις, Τόνι», του λέει ο Κλίντον, «όποιος μένει περισσότερο καιρό στην εξουσία, μπορεί να κάνει κάτι περισσότερο από τους άλλους». Ο Τσίπρας δεν έμαθε μόνο αγγλικά, έμαθε τον κόσμο.

 

– Ήταν όμως ο πρώτος αρχηγός κυβέρνησης που επιχείρησε κάτι διαφορετικό: Τον λαϊκισμό...

 

– Προτιμώ τον λαϊκισμό του Tσίπρα από εκείνον του Σαλβίνι, ο δικός του δεν ήταν αντιευρωπαϊκός όπως του Σαλβίνι, καθώς δεν στράφηκε εναντίον των θεμελίων της Ε.Ε.

 

– Αυτά που έγραφε η εφημερίδα σου στην αρχή των μνημονίων δεν σε ενοχλούσαν;

 

– Πρέπει να είμαι προσεκτικός σε αυτή την ερώτηση. Η δομή μας δεν είναι μονολιθική. Έχουμε τρεις διευθυντές που είναι ισότιμοι (πολιτική, οικονομία, πολιτισμός). Ουδείς έχει εξουσία πάνω στον άλλο. Οι συνάδελφοί μου της οικονομίας ήταν υπέρ του Grexit. Πιστεύουν στον οικονομικό φιλελευθερισμό του Ordoliberalism (κοινωνικός φιλελευθερισμός). Στον πολιτισμό, ο Χάμπερμας έβριζε την τρόικα την ίδια μέρα που οι συνάδελφοι της οικονομίας έγραφαν ότι η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ είναι η μόνη λύση. Και υπάρχουμε και εμείς που πιστεύουμε ότι όλα τα προβλήματα έχουν και πολιτική διάσταση, δεν είναι μόνο τα excel.

 

Το βράδυ των εκλογών, όταν η Εναλλακτική για τη Γερμανία κατάφερε και μπήκε για πρώτη φορά στο Κοινοβούλιο, ο Μάρτενς καθόταν δίπλα σε μια κοινή μας φίλη και τότε σύμβουλο του Αλέξη Τσίπρα. Όταν εμφανίστηκε το πρώτο exit poll, του είπε: «Καλώς ήρθατε Μίχαελ στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Τώρα τους έχετε και εσείς στη Βουλή σας…».

 

Ο Μίχαελ Μάρτενς θα συνεχίζει να γράφει για τη FAZ από το εξωτερικό. Από την 1η Ιανουαρίου 2019 δουλεύει από τη Βιέννη.

 

Η συνάντηση

 

Σε αντίθεση με τους άλλους ανταποκριτές στην Αθήνα, ο Μίχαελ Μάρτενς δεν συχναζε στο Σύνταγμα ή στο Κολωνάκι. Επιλέγει να φάμε σε μια ταβέρνα η οποία βρίσκεται μέσα σε μια στοά, μακριά από τα στέκια των πολιτικών και των διπλωματών. Πρόκειται για την ταβέρνα «Η Κρήτη» στην πλατεία Κάνιγγος, που είναι το δικό του «καταφύγιο». Ντολμαδάκια, παντζάρια, μπαρμπούνια και ένα φαγκρί μας έφερε ο Κώστας, που έζησε χρόνια στη Φρανκφούρτη. Εκεί έχει ακόμα συγγενείς και φίλους. Συνοδεύσαμε το γεύμα με άσπρο κρασί.  

 

 

Oι σταθμοί του

 

1973

Γεννιέται στο Αμβούργο.

 

1997

Δουλεύει στην Κεντρική Ασία (Κιργιζιστάν) ως freelance δημοσιογράφος, καλύπτοντας το Πακιστάν και το Αφγανιστάν.

 

1998

Ζει και δουλεύει στην Ουκρανία. Εκδίδει βιβλίο μαζί με τον Γκίντερ Γκρας.

 

1998

Μετακινείται στην Αγία Πετρούπολη, όπου καλύπτει θέματα σχετικά με την άνοδο του Πούτιν.

 

2001

Προσλαμβάνεται στη FAZ και καλύπτει τον πόλεμο στο Αγφανιστάν.

 

2002

Γίνεται ανταποκριτής της εφημερίδας στα Βαλκάνια με έδρα το Βελιγράδι.

 

2009

Εγκαθίσταται στην Τουρκία και καλύπτει όσα συμβαίνουν στη χώρα, αλλά και στα Βαλκάνια.

 

2015

Αναγκάζεται να φύγει από την Τουρκία. Έκτοτε ζουσε στην Αθήνα και στο Βελιγράδι. 

 

2019

Από την 1η Ιανουαρίου 2019 στέλνει ανταποκρίσεις από τη Βιέννη για τη FAZ.

Καθημερινή

http://www.kathimerini.gr/1000376/gallery/proswpa/geyma-me-thn-k/mixael-martens-h-troika-evlepe-mono-ta-excel

Τ. Κατσιμάρδος : Η πρώτη τρόικα για την ελληνική οικονομία

Η πρώτη τρόικα για την ελληνική οικονομία

Γράφει ο Τ. Κατσιμάρδος

Πριν από ενάμιση αιώνα οι πρεσβευτές των Μεγάλων Δυνάμεων στην Ελλάδα υπαγόρευαν την οικονομική πολιτική της χώρας με βασικό κριτήριο την αποπληρωμή των δανείων.

«Οι επίτροποι που θα έλθουν επί τόπου και θα θελήσουν να δουν πιο πέρα από τους λεπτομερείς και αυθεντικούς λογαριασμούς (προϋπολογισμούς), τους οποίους η κυβέρνηση θα χορηγήσει, θα πρέπει αναγκαστικά να αναμιχθούν στη Διοίκηση και δεν θα μπορέσουν από την ίδια τη φύση της αποστολής τους, παρά να καταστούν τιμητές όλων των πράξεων της κυβερνήσεως και όλης της οργανώσεως της χώρας...»

Η αποστροφή θα μπορούσε ίσως να αναφέρεται στην τρόικα του 2010. Είναι, όμως, παλιότερη. Θα μπορούσε επιπλέον να περιγράφει τους «κομισάριους», που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα με την επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου το 1898. Είναι ακόμη  αρχαιότερη. Μιλά για την Ελλάδα πριν από ενάμιση αιώνα! Ανήκει στον υπουργό Εξωτερικών τα τελευταία οθωνικά χρόνια Αλ. Ραγκαβή.

«Δείχνει» μια άλλη, άγνωστη λίγο-πολύ τρόικα από τους πρεσβευτές της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Τη συγκροτούσαν οι περίφημοι τότε εκπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμεων Θ. Ουάις, Α. Ουζερόφ και ντε Μοντερό.

Η οικονομική έκθεση

Οι τρεις, με «εμπειρογνώμονες» από τις χώρες τους, συντάξανε και δώσανε στη δημοσιότητα το 1860 την πρώτη διεθνή έκθεση για τα οικονομικά της Ελλάδας. Στην ουσία, με ό,τι απέρρεε από αυτή, διεκδικούσαν να αναλάβουν και την οικονομική διακυβέρνηση!

Η χώρα βίωνε την εποχή εκείνη την τελευταία ταραγμένη οθωνική περίοδο, που θα καταλήξει στην επανάσταση του 1862 και την έξωση της βαυαρικής δυναστείας.

Μετά το τέλος του Κριμαϊκού πολέμου (1856) και της «ξενικής κατοχής» (1857) στην Ελλάδα, λόγω της στάσης της (φιλορωσική, επαναστατικά κινήματα στην τουρκοκρατούμενη Ήπειρο και Θεσσαλία), οι «προστάτιδες Δυνάμεις» θέλησαν να ξεκαθαρίσουν τους λογαριασμούς τους με τους Έλληνες. Απαίτησαν τα παλιά δάνεια, που είχαν «παγώσει» από τότε που η Ελλάδα κήρυξε χρεοστάσιο και δεύτερη πτώχευση (1843).

Ταυτοχρόνως, με την αποχώρηση των αγγλο-γαλλικών στρατευμάτων κατοχής (αρχές του 1857) συγκροτήθηκε άτυπη διεθνής επιτροπή. Σκοπός της ήταν να ερευνήσει την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας και να επιβάλει την αποπληρωμή του δανείου των 60 εκ. φράγκων, που είχε συναφθεί με την έλευση του Όθωνα ( 1832).

Η επιτροπή πάνω από δύο χρόνια συγκέντρωνε και επεξεργαζόταν τα ελληνικά οικονομικά στοιχεία της τελευταίας δεκαπενταετίας. Ύστερα από 60 συνεδριάσεις της κατέληξε σε μια «Γενική Έκθεση», που υπέγραφαν οι τρεις πρεσβευτές. Η έκθεση δόθηκε στη δημοσιότητα τον Απρίλιο του 1860, μαζί με την ετυμηγορία της επιτροπής: Η Ελλάδα, αν έπαιρνε τα κατάλληλα «εκσυγχρονιστικά» μέτρα ήταν σε θέση να καταβάλλει 900.000 φράγκα κάθε χρόνο για την εξόφληση του χρέους των 60 εκ.

Το ποσό, που επιδικάστηκε, ήταν περίπου τριπλάσιο από όσο είχε προσφερθεί η Ελλάδα να καταβάλει. Παρά τις αντιρρήσεις υποχρεώθηκε να το δεχθεί και το ανέγραψε, μάλιστα, στον προϋπολογισμό του επόμενου χρόνου.

Το ποσό δεν ήταν μόνο δυσβάστακτο, αλλά και... ελαστικό. Δεν διευκρινιζόταν αν προοριζόταν για την εξόφληση των τόκων (καθυστερούμενων και τρεχόντων) ή περιελάμβανε και τα χρεολύσια. Δηλαδή, αν εμπεριείχε τις δόσεις για την απόσβεση του χρέους.

Ουδέποτε υπογράφτηκε κάποια διεθνής σύμβαση για τη ρύθμιση, ούτε ορίστηκε αν καλύπτονταν οι τόκοι μόνο ή οι δόσεις ήταν τοκοχρεολυτικές!

Το στοιχειωμένο οθωνικό δάνειο του 1832

Το αρχικό ποσό

Το δάνειο των 60 εκ. γαλλικών φράγκων του 1832, που καλούνταν να αποπληρώσει η Ελλάδα το 1860, είχαν εγγυηθεί οι τρεις Μεγάλες Δυνάμεις (κάθε μία το ένα τρίτο). Η τρίτη δόση των 20 εκ. ουδέποτε καταβλήθηκε. Κατακρατήθηκε για την εξυπηρέτηση του δανείου.

Μηδαμινή απόδοση

Η καθαρή πρόσοδος από τις δύο δόσεις του δανείου του 1832 ήταν για την Ελλάδα μόλις 14,2% της ονομαστικής αξίας του! Στο τέλος του 1859 η χώρα φερόταν να οφείλει υπερτριπλάσια των όσων λογιστικά είχε επωφεληθεί από το ίδιο δάνειο.

Ατελείωτες δόσεις

Το 1932-33, όταν η Ελλάδα κήρυσσε πτώχευση για τρίτη φορά, άρχισαν διαπραγματεύσεις για τη ρύθμιση του χρέους της. Τότε βρέθηκε να χρωστά ακόμη από το δάνειο του 1832 περίπου 37.000-38.000 φράγκα. Μάλιστα χρυσά κι όχι χάρτινα όπως πήρε τα όσα πήρε!

ΤA ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΡΑΓΚΑΒΗ

Παραδοθήκαμε στις παράλογες απαιτήσεις...

Η Ελλάδα μέχρι τη δεκαετία του 1870 ήταν αποκλεισμένη από τις διεθνείς δανειστικές αγορές λόγω αδυναμίας και άρνησης να ανταποκριθεί στις παλιότερες επαχθείς δανειακές υποχρεώσεις της (δάνεια ανεξαρτησίας και οθωνικής περιόδου).

Η πρώτη απόπειρα για αναδιαπραγμάτευση του χρέους σημειώνεται από την κυβέρνηση Βούλγαρη το 1856. Επιχειρήθηκε μάλιστα να τεθεί το θέμα και στο περιθώριο του Συνεδρίου του Παρισιού, μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο, αλλά ανεπιτυχώς.

Στις αρχές της χρονιάς αναλαμβάνει υπουργός Εξωτερικών ο Αλ. Ραγκαβής, αντικαθιστώντας τον Σπ. Τρικούπη, ο οποίος τοποθετείται πρεσβευτής στο Λονδίνο. Αυτό θα είναι το δίδυμο που θα πρωταγωνιστήσει στη ρύθμιση του χρέους για την οποία θα πανηγυρίζει αργότερα ο Όθων στη Βουλή.

Οι ίδιοι, όμως, μετά τη ρύθμιση αισθάνονται πικραμένοι και προδομένοι για τις εξελίξεις που δρομολόγησαν.

Στα απομνημονεύματά του ο Ραγκαβής περιγράφει αναλυτικά τα όσα διαδραματίστηκαν:

Ο ίδιος, γράφει, πήρε την πρωτοβουλία για «την ανόρθωσιν της υπολήψεως και της πίστεως της Ελλάδος εν τω εξωτερικώ». Μέσω του Τρικούπη και των άλλων πρεσβευτών στην Ευρώπη ανακίνησε το θέμα της αποπληρωμής του χρέους. Πρότεινε «ελέγξωσι αι Δυνάμεις δια των πρεσβευτών των συνεργασία και των Ελλήνων υπουργών, τα έσοδα και τα έξοδα της Ελλάδος». Να υποδείξουν τρόπους αύξησης των εσόδων και περικοπές εξόδων. Με βάση αυτά να αποφασίσουν τι πρέπει να καταβάλει η Ελλάδα για την απόσβεση του χρέους.

Η πρόσκληση έγινε αμέσως δεκτή, αλλά τους Έλληνες περίμενε η πρώτη έκπληξη. Αποκλείστηκαν από την επιτροπή! «Αλλά ειδοποίησιν ταύτην ουδέποτε έλαβον, διηγείται ο Ραγκαβής. Ο κ. Ουάις (Αγγλος πρεσβευτής) στρυφνός πάντοτε... εβάδισεν άλλην οδόν» Ζήτησε μεταφρασμένη όλη την ελληνική νομοθεσία, όλα τα οικονομικά και φορολογικά στοιχεία με λεπτομέρειες και σε βάθος χρόνου.

«Ούτως η υπόθεσις αύτη, ήτις μετά τοσαύτης προθυμίας και καλής θελήσεως επροτάθη, επερατώθη έτη μόνον μετά ταύτα... Εις του πρέσβεως της Αγγλίας τας παραλόγους ενεργείας δεν αντέστημεν, ίνα μη δώσωμεν αφορμήν...» Παραδοθήκαμε στις παράλογες απαιτήσεις για να μη μας κακοχαρακτηρίσουν!

Το μόνο που κατάφερε ο Ραγκαβής ήταν να αποσπάσει την υπόσχεση ότι πριν η έκθεση ολοκληρωθεί θα ζητηθεί, τουλάχιστον, η γνώμη της ελληνικής κυβέρνησης. Αλλά ούτε αυτός, όσο ήταν υπουργός Εξωτερικών (1956-58), ούτε οι διάδοχοί του ενημερώθηκαν.

Το 1859, σημειώνει στο ημερολόγιό του ότι «μίαν εσπέραν, εις βασιλικόν χορόν ο κ. Οζερόφ, πρέσβυς της Ρωσίας, μοι είπεν ιδιαιτέρως, παρακαλέσας με να μη γνωστοποιήσω ό, τι παρ' αυτού ηξεύρω ότι η έκθεσις συνετάχθη ήδη και υπεγράφη... Εν τούτοις μάτην επεριμέναμεν να μας γνωστοποιηθή καν η έκθεσις των πρέσεβεων, αποσταλείσα, ως έμαθον, χωρίς πλέον ουδέν περί αυτής να ακούσωμεν...»

Ούτε ο Τρικούπης στο Λονδίνο πληροφορήθηκε το περιεχόμενό της, παρά τις προσπάθειές του και τις υποσχέσεις που πήρε.

Η Ελλάδα έμαθε τι καλούνταν να πληρώσει και ποια οικονομικά μέτρα έπρεπε να πάρει μόνο όταν δημοσιεύτηκε η έκθεση.

Διαχρονικές διαπιστώσεις

Η έκθεση της «τρόικας» του 1860 ως προς τις διαπιστώσεις για την ελληνική οικονομία δεν ήταν για τα... σκουπίδια. Διαπίστωνε ανάμεσα στ' άλλα ότι:

-Το φορολογικό σύστημα είναι ατελέστατο και μεγάλη η φοροδιαφυγή...

-Οι εισπράξεις των εσόδων προσφέρονται για καταχρήσεις...

-Οι προϋπολογισμοί δεν είναι ακριβείς, αλλά αδιαφανείς, και ο έλεγχος ανύπαρκτος...

-Δεν υπάρχουν συγκεκριμένα μέτρα για την οικονομική ανάπτυξη...

Από τότε ακόμη, για να αντιμετωπιστεί η καταπάτηση της δημόσιας περιουσίας, αλλά και οι εμπρησμοί των δασών (!), προτάθηκε η δημιουργία κτηματολογίου.

Οι ελληνικές προτάσεις

Η πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης του 1856 για την αναδιαπραγμάτευση του χρέους, όπως θα λέγαμε σήμερα, ήταν συμβατή με το διεθνές δίκαιο της εποχής. Επεσήμανε ότι από το ποσό των 60 εκ. φράγκων η Ελλάδα εισέπραξε τελικά πολύ λιγότερα (προμήθειες, προκαταβολές κ.λπ.). Ζητούσε να χαριστούν οι τόκοι και να αρχίσει να αποπληρώνει μόνο το κεφάλαιο «βαθμηδόν και αναλόγως της αναπτύξεως των πόρων (της Ελλάδας) εις μακρόν χρονικόν διάστημα». Αν αυτό δεν ήταν δυνατόν, τουλάχιστον, να καταβάλλει τόκους και κεφάλαιο μαζί, αλλά χωρίς ανατοκισμούς.

Οι προτάσεις, που έκανε ο Τρικούπης στο Λονδίνο απορρίφτηκαν δια της... σιωπής.

Πάνω απ' όλα... τα τοκοχρεολύσια

Μερικοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο οικονομικός έλεγχος της Ελλάδας στα τέλη της οθωνικής περιόδου ήταν συνέπεια της «προφανούς» βελτίωσης των οικονομικών της. Οι ξένοι δανειστές θεώρησαν ότι μπορούσαν πλέον να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις τους.

Άλλοι εκτιμούν ότι οι ξένοι «απηύδησαν» από την αθέτηση των διεθνών οικονομικών υποχρεώσεων της Ελλάδας και αποφάσισαν να επέμβουν δυναμικά. Αφορμή ήταν ο Κριμαϊκός πόλεμος και η ελληνική στάση, που ερχόταν σε αντίθεση με την πολιτική των Άγγλων και των Γάλλων στο Ανατολικό Ζήτημα.

Ανεξαρτήτως από αυτά κι άλλα παρόμοια, η επέμβαση ήταν επακόλουθο και των όρων δανεισμού του 1832. Με κάθε ευκαιρία όλο το προηγούμενο διάστημα οι Άγγλοι πολιτικοί (ειδικά οι υπουργοί Εξωτερικών Κλάρεντον και Πάλμεστρον) δεν παρέλειπαν να τους επικαλούνται και ν΄ απειλούν για την εφαρμογή τους.

Σε άρθρο της δανειακής σύμβασης περιεχόταν δυνητικώς ο όρος για ενδεχόμενη επέμβαση στα οικονομικά της Ελλάδας. Οι αντιπρόσωποι των τριών Δυνάμεων «θέλουσιν ειδικώς επιφορτισθή να επαγρυπνώσι εις την εκτέλεσιν του όρου» για την κανονική καταβολή των τόκων και των τοκοχρεολυσίων.

Ήταν η πρώτη φορά στη διεθνή οικονομική ιστορία που προβλεπόταν κάτι παρόμοιο. Σε αυτό τον όρο εμπεριέχεται «εν σπέρματι ο θεσμός του διεθνούς ελέγχου», όπως σημειώνεται από ιστορικούς, που θα γενικευτεί προς τα τέλη του 19ου αιώνα.

Η Ελλάδα, μαζί με την Τυνησία (ηγεμονία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας), θα είναι οι πρώτες που θα υποστούν τέτοιο έλεγχο από τις αρχές της δεκαετίας του 1860.

Όσο για τα μεταρρυθμιστικά και εξυγιαντικά μέτρα, που υποδείκνυε η επιτροπή, με την έκθεσή της, ελάχιστα προωθήθηκαν. Άλλωστε το ζητούμενο δεν ήταν ο ελληνικός «εκσυγχρονισμός», αλλά η τεκμηρίωση της δυνατότητας πληρωμής των τοκοχρεολυσίων.

Η επιβολή του διεθνούς ελέγχου το 1860 μπορεί να μην άνοιξε άμεσα τις διεθνείς δανειακές αγορές στην Ελλάδα. Είχε, όμως, μια βασική επίπτωση που υπογραμμίζουν οι περισσότεροι μελετητές. Την εξαφάνιση των ξενικών κομμάτων. Οι άλλοτε υπερκυβερνήτες πρεσβευτές στην Αθήνα έχασαν την όποια «φιλελληνική» αίγλη είχε απομείνει με την τοκογλυφική αφαίμαξη της χώρας.

Τ. ΚΑΤΣΙΜΑΡΔΟΣ

katsimar@yahoo.gr

ΠΗΓΗ:

Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΟΚΤ. 2010