Η 21η Απριλίου 1967 και το μεγάλο δράμα

Η 21η Απριλίου 1967 και το μεγάλο δράμα

21 Απριλίου σήμερα και η σκέψη μας γυρίζει 52 χρόνια πίσω, την μέρα που βγήκαν τα τανκς στους δρόμους, για να καταλύσουν το κοινοβουλευτικό «δημοκρατικό» πολίτευμα της χώρας. Ένα πολίτευμα και μια δημοκρατία που έπνεαν τα λοίσθια, κάτω από στρατιωτικές και παρακρατικές συνωμοσίες και προ πάντων κάτω από την ανικανότητα των πολιτικών να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων και να βγάλουν την χώρα από το αδιέξοδο των λαθεμένων αποφάσεων ενός άπειρου βασιλιά, που παρασυρόταν από την δυναμική μητέρα του.

Θα μπορούσαν άραγε οι πολιτικοί να εμποδίσουν το πραξικόπημα ; Πιθανότατα ναι αν είχαν την δυνατότητα να ανυψώσουν εαυτούς πάνω από τα μικροπολιτικά παιγνίδια και αν είχαν νου και γνώση ώστε να ενωθούν και να αντιμετωπίσουν σαν γροθιά την επερχόμενη καταιγίδα.

Όμως στάθηκαν μικροί και παίζοντας παιγνίδια εξουσίας, μέσα σε ένα σκηνικό όπου πρωταγωνιστούσαν το παλάτι, το παρακράτος, οι ξένες μυστικές υπηρεσίες και οι υστερόβουλες σκέψεις βρέθηκαν δεμένοι, χωρίς να το καλοκαταλάβουν από τους συνταγματάρχες, και μαζί με αυτούς και ολόκληρος ο ελληνικός λαός. Η τραγωδία μόλις άρχιζε..

Παραθέτω παρακάτω απόσπασμα από την «Σύγχρονη πολιτική ιστορία» του Σπύρου Μαρκεζίνη και δύο άρθρα από το τομίδιο των «Ιστορικών της Ελευθεροτυπίας» όπου περιγράφεται το τι επικρατούσε στον χώρο των πολιτικών και των στρατιωτικών τις παραμονές της εκδήλωσης του Απριλιανού πραξικοπήματος καθώς επίσης και ένα ντοκουμέντο που προέρχεται από το τότε Γενικό Επιτελείο των Ενόπλων Δυνάμεων.

Ο Σπ. Β. Μαρκεζίνη γράφει:

ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟ ΣΤΟΝ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟ

Η Κυβέρνηση Ι. Παρασκευοπούλου, προϊόν, όπως εσημειώθη, της μυστικής συμφωνίας Παπανδρέου - Κανελλοπούλου, θα ορκισθεί στις 21 Δεκεμβρίου 1966. Ο Βασιλεύς έδειχνε ιδιαιτέρως ευχαριστημένος για τη σύνθεση της, αφού πολλά από τα μέλη της ανήκαν στο προσωπικό του περιβάλλον.

Η Κυβέρνηση με τις προγραμματικές δηλώσεις της θα ασχοληθεί περί πάντων. «Κατακλυσμόν υποσχέσεων εις έρημον ιδεών» θα χαρακτηρίσει ο Σ. Β. Μαρκεζίνης από τού βήματος της Βουλής τις προγραμματικές εκείνες δηλώσεις, οι οποίες άφηναν την αίσθηση ότι η Κυβέρνηση, κατά τις διακηρύξεις της υπηρεσιακή, θα προσπαθούσε να παρατείνει τον βίο της επί μακρόν.

Εκτιμούσα ότι τα πράγματα οδηγούσαν σε ανώμαλες εξελίξεις και εξέφρασα δημοσίως τις ανησυχίες μου. Σε πρόγευμα στο ξενοδοχείο "Μ. Βρεταννία", στις 2 Φεβρουαρίου 1967, ομιλών προς τους πολιτικούς συντάκτες των εφημερίδων και τους ξένους ανταποκριτάς, εδήλωσα ότι το Κόμμα των Προοδευτικών δεν επρόκειτο να συμμετάσχει στις εκλογές, διότι εκλογές δεν επρόκειτο να διεξαχθούν. «Φθάνει η ώρα του Αγνώστου Συνταγματάρχου», είπα.

Η δήλωση προεκάλεσε μεν εντύπωση, αλλά ήταν προφανές ότι κανείς την ώρα εκείνη δεν συμφωνούσε. Την απέδιδαν σε απαισιοδοξία για την τύχη τού Κόμματος μου στις προσεχείς εκλογές, οι οποίες προεβλέποντο, αλλά δεν είχαν ακόμη καθορισθεί.

Από τις συνομιλίες μου με τον Ι. Παρασκευόπουλο διεπίστωσα την πρόθεση του να αναβάλει τις εκλογές. Δεν απέκρυπτε και εκείνος τις ανησυχίες του, γι' αυτό και απέβλεπε στην επιβράδυνση της εκλογικής αναμετρήσεως. Αλλά τα πράγματα θα σημειώσουν ραγδαία εξέλιξη.

Η Κυβέρνηση Παρασκευοπούλου θα ανατραπεί από τον Π. Κανελλόπουλο, ο οποίος διεκδίκησε την Κυβέρνηση για τον ίδιο. Ο Γ. Παπανδρέου θα διαφωνήσει, χωρίς αποτέλεσμα και η προκληθείσα κυβερνητική κρίση θα φέρει, στις 3 Απριλίου 1967, σε κυβέρνηση της ΕΡΕ υπό τον Π. Κανελλόπουλο.

Στην κυβέρνηση εκείνη θα μετάσχει και ο Π. Πιπινέλης. Όταν τον ρώτησα τι ήταν εκείνο που τον οδήγησε, αυτόν αμετακίνητο βασιλόφρονα, να μετάσχει στην κυβέρνηση και ενώ ήταν προφανής ο κίνδυνος στρατιωτικής επεμβάσεως, η οποία θα καθιστούσε δεινή θέση τού Βασιλέως, μού είπε: «Ο Κανελλόπουλος με διαβεβαίωσε ότι, αν συνέβαινε να κερδίσει τις εκλογές ο Γ. Παπανδρέου, θα ήρχετο η ώρα των Στρατηγών». Παρετήρησα πώς εκείνος, γνώστης της νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας, δεν ενεθυμείτο τι είχε πει ο Γεώργιος Κονδύλης: «Κίνημα μπορείς να κάνεις την παραμονή τών εκλογών. Την επομένη, όσον και αν θέλεις, δεν μπορείς».

Η νέα κυβέρνηση δεν ενεφανίσθη στη Βουλή, κατέβαλε όμως επίμονη προσπάθεια, δια τού Σπ. Θεοτόκη, να πείσει τους περί τον Στ. Στεφανόπουλο τουλάχιστον να μετάσχουν στις εκλογές, πράγμα που επέτυχε. Οι ανάλογες προσπάθειες προς τον Αρχηγό των Προοδευτικών απέτυχαν παρά την έντονη πίεση της Κάθριν Σ. Βενιζέλου, η οποία υπέσχετο ότι όλοι οι περί τον Στεφανόπουλο θα έδιναν μάχη για την εκλογική μου επιτυχία. Συνέβη μάλιστα το τηλεφώνημα εκείνο της κυρίας Βενιζέλου να γίνει το βράδυ, όταν είχα συμπληρώσει δύο άρθρα για την «Εστία» και υπελείπετο το τρίτο, όπου εξηγείτο ακριβώς ο κίνδυνος τού «Αγνώστου Συνταγματάρχου».

Τις ημέρες εκείνες, σε γεύμα, στο σπίτι τού άλλοτε Πρωθυπουργού Δ. Κιουσσοπούλου, εζήτησα από τον αντιστράτηγο Παπαγεωργόπουλο τη γνώμη του για το πνεύμα που κυριαρχούσε στον Στρατό. Ο Αρχηγός της ΚΥΠ απάντησε ότι οι στρατηγοί ήταν νομοταγείς. «Δεν με ενδιαφέρουν αυτοί που έχουν πλάκα τα γαλόνια, διότι δεν τα ριψοκινδυνεύουν εύκολα, με ενδιαφέρουν οι άλλοι, οι συνταγματάρχες και οι κατώτεροι αξιωματικοί» παρετήρησα. Δεν ήταν κατηγορηματικός στην απάντηση του ο Παπαγεωργόπουλος, αλλά δεν εφαίνετο και να ανησυχεί. Όπως δεν ανησυχούσε και ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης, ο έμπειρος Π. Παπαληγούρας, ο οποίος, στις ανάλογες ανησυχίες τού Χρ. Ζαλοκώστα, είχε χαρακτηρίσει συγκεκριμένο συνταγματάρχη, από τους εν συνεχεία πρωταγωνιστάς της 21ης Απριλίου, «κορίτσι». Ο Χρ. Ζαλοκώστας, ο οποίος είχε τις περισσότερες, από κάθε άλλον συνεργάτη μου, επαφές με τους στρατιωτικούς, μου μετέφερε την πληροφορία του υποστρατήγου Παπαδάτου ότι «έχουν γνώσιν οι φύλακες». Ο Παπαδάτος, αρμόδιος την εποχή εκείνη για την Αθήνα, ήταν ο υποστράτηγος που εμνημόνευσα ήδη, όταν κατά τη μετάβαση μου στα Ανάκτορα τον είδα να συνομιλεί με ιδιαίτερη οικειότητα με τον ταγματάρχη Αρναούτη (σημ. kgrek – του υπασπιστή του Βασιλιά Κωνσταντίνου).

Η Κυβέρνηση Κανελλοπούλου θα ζήσει δεκαοκτώ ακριβώς ημέρες. Θα την καταργήσουν οι Συνταγματάρχες στις 21 Απριλίου 1967.

Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ

Ο Π. Κανελλόπουλος, αναφερόμενος στα γεγονότα της Αποστασίας και σε όσα επακολούθησαν, βεβαιώνει ότι μετά την παραίτηση Παπανδρέου, τον Ιούλιο τού 1965, εύρε τον Βασιλέα ανήσυχο, του παρεπονέθη ότι επί τρεις μήνες δεν είχε ζητήσει να δει ούτε τον Πρωθυπουργό ούτε τον ίδιο ως Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολιτεύσεως. Παρατηρεί εν τούτοις ότι ο Βασιλεύς είχε κινηθεί εντός των συνταγματικών και κοινοβουλευτικών πλαισίων, αλλά εκτιμά ότι θα ήταν περισσότερο ορθόδοξη λύση μια κυβέρνηση Εθνικής Ενώσεως ή ένα κυβερνητικό σχήμα υπό τον ίδιο και, εφόσον αυτό δεν εψηφίζετο στη Βουλή, η λύση ήταν οι εκλογές.

Ως προς την απόφαση του να στηρίξει την Κυβέρνηση Παρασκευοπούλου και εν συνεχεία να διεκδικήσει για το Κόμμα του την κυβέρνηση και τη διενέργεια εκλογών, διευκρινίζει ότι η συνεννόηση τού Βασιλέως με την Ένωση Κέντρου και τον ίδιο, τον Δεκέμβριο τού 1966, απέβλεπε στον σχηματισμό υπηρεσιακής Κυβερνήσεως, η οποία, θα προσέφευγε σε εκλογές εντός εξαμήνου. Επειδή όμως η λαϊκή ένταση συνεχίζετο, έκρινε ότι εχρειάζετο νέα δράση.

Βεβαιώνει ότι συνέβαιναν περίεργα επεισόδια στον Στρατό στην περιοχή της Θράκης και ενημέρωσε τον Υπουργό Ασφαλείας Στρατηγό Τζανετή καθώς και τον Κ. Καραμανλή στο Παρίσι. Υπήρχαν επίσης έντονες φήμες ότι ορισμένοι ηγέτες τού Στρατού εσχεδίαζαν να πιέσουν τον Βασιλέα να μην προχωρήσει σε εκλογές, αλλά να αναλάβει εκείνος την ευθύνη της συνταγματικής εκτροπής. Τότε επρότεινε στον Βασιλέα να ανατεθεί η Κυβέρνηση στην ΕΡΕ, για να προστατεύσει και αυτόν και το Πολίτευμα και, φυσικά, να διενεργήσει εκλογές.

Ο Κανελλόπουλος εκφράζει τη βεβαιότητα ότι, αν οι εκλογές είχαν διεξαχθεί τον Μάιο 1967, δεν θα εσημειώνοντο ταραχές και πάντως, μόνον, αν εσημειώνοντο σοβαρά επεισόδια κατά την προεκλογική περίοδο, θα εισηγείτο την κήρυξη στρατιωτικού νόμου και τη σύγκληση της Βουλής κατά τις διατάξεις του Συντάγματος. Ήταν βέβαιος επίσης ότι το αποτέλεσμα των εκλογών του Μαΐου 1967 θα ήταν διαφορετικό από εκείνο που είχαν φέρει οι εκλογές τού Φεβρουαρίου 1964. Εκτιμούσε ότι όσοι οπαδοί της ΕΡΕ είχαν τότε ακολουθήσει την Ένωση Κέντρου, τώρα, τρομαγμένοι από τα Ιουλιανά τού 1965, θα επανήρχοντο, σε σημαντικό ποσοστό, στην ΕΡΕ. Δεν ανέμενε αυτοδύναμη πλειοψηφία, αλλά ήταν βέβαιος ότι θα εμειώνετο η δύναμη της Ενώσεως Κέντρου και θα ήταν δυνατή μία Κυβέρνηση συνεργασίας, γεγονός που θα αποτελούσε νίκη της Δημοκρατίας και ήττα τού φανατισμού.

1963: ΟXΙ - 1967: ΝΑΙ

Του ΦΟΙΒΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ δημοσιογράφου-ερευνητή

Τον Απρίλιο του 1963 η ακροδεξιά στρατιωτική συνωμοτική ομάδα ζήτησε το πράσινο φως από την αμερικανική πρεσβεία για να πραγματοποιήσει ένα πραξικόπημα.

Στην πρεσβεία έγιναν τότε γνωστά τα ονόματα τριών πρωτεργατών του σχεδιαζόμενου πραξικοπήματος: του Γεώργιου Παπαδόπουλου, του Οδυσσέα Αγγελή (που έγινε αρχηγός ΓΕΣ μετά την 21η Απριλίου 1967) και του Αλέξανδρου Χατζηπέτρου (που ανέλαβε αρχηγός της ΚΥΠ μετά την επιτυχία του πραξικοπήματος).

Το 1963 οι Αμερικανοί είχαν δώσει αρνητική απάντηση στο αίτημα της ομάδας Γ. Παπαδόπουλου. Το 1967 όμως φαίνεται να έχουν αλλάξει οι αμερικανικές διαθέσεις και η υπηρεσία πληροφοριών των ΗΠΑ προτρέπει εκπρόσωπο της στρατιωτικής μυστικής οργάνωσης να προχωρήσουν σ' ένα πραξικόπημα στην Ελλάδα.

Το δεύτερο δεκαήμερο του Μαρτίου 1967, περίπου ένα μήνα πριν από την εκδήλωση του πραξικοπήματος, ο ταξίαρχος Πανουργίας, αρχηγός της υπηρεσίας πληροφοριών του ΓΕΣ, δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από το βουλευτή της ΕΡΕ Χρ. Κιτσίδη, ο οποίος τον προσκάλεσε σε φιλικό πάρτι στο σπίτι του, όπου του προανήγγειλε ότι θα παρευρίσκεται ένας εκπρόσωπος της CΙΑ καθώς και ο ταξίαρχος Στ. Παττακός.

Ο Πανουργίας συνδεόταν φιλικά με τον Παττακό από μακρού χρόνου. Είχαν αποφοιτήσει μαζί από τη σχολή Ευελπίδων. Ο Παττακός είχε προσπαθήσει επανειλημμένα να μυήσει τον Πανουργία στη συνωμοτική ομάδα, αλλά εκείνος αρνούνταν. Οι συζητήσεις του Πανουργία με τον Παττακό περιστρέφονταν και στις πιθανές αντιδράσεις του διεθνούς παράγοντα σε περίπτωση επιβολής μιας δικτατορίας στην Ελλάδα. Ο Παττακός υποστήριζε ότι «οι Αμερικανοί θα μας υποστηρίξουν».

Στις 17 Μαρτίου 1967, σε ενημερωτικό σημείωμα προς τον αρχηγό ΓΕΣ Γρ. Σπαντιδάκη, ο Πανουργίας ανέφερε την ενδιαφέρουσα συνομιλία του στην οικία Κιτσίδη: «... Το ανωτερω αναφερθεν στέλεχος της αμερικανικής υπηρεσίας πληροφοριών, μετά του οποίου είχον μακράν συζήτησιν μετά του συναδέλφου Παττακού και του βουλευτού Κιτσίδη, ανέπτυξε τα κάτωθι δύο θέματα: Ήδη από το 1961 είχε συστήσει εις υπουργόν της τότε κυβερνήσεως να ανατεθεί εις Αμερικανόν γερουσιαστήν η αντιπροσώπευσις της Ελλάδος ως είχεν πράξει η Τουρκία... Ηρωτήθη ποία θα ήτο κατά τη γνώμη του η αντίδρασις των ΗΠΑ εις περίπτωσιν εκτροπής. Απήντησεν ότι δεν δύναται να λάβει θέσιν εκ μέρους της υπηρεσίας του αλλά ως Αμερικανός γνωρίζων την νοοτροπίαν πιστεύει ότι αν δεν επήρχετο μεταβολή εις την εξωτερικήν πολιτικήν και εάν δεν οξύνετο η σχέσις προς την Τουρκίαν αι ΗΠΑ θα υποστήριζον. Επιπλέον, εις περαιτέρω συζήτησιν... υπεστήριξεν ότι εάν η εκ της εκτροπής κυβέρνησις επίεζεν, θα ήτο δυνατόν να λάβει πλήρη βοήθειαν των ΗΠΑ ώστε να μη προλαβαίνουν να ξεφορτώνουν πλοία εις τα λιμάνια μας...».(1)

Ο τρόπος διατύπωσης των θέσεων της ηγεσίας των ΗΠΑ ως προσωπική γνώμη εκπροσώπου της CΙΑ ήταν παρόμοιος με ανάλογες «προσωπικές γνώμες» του Σοβιετικού πρεσβευτή προς την ηγεσία του ΚΚΕ, που στην πραγματικότητα εξέφραζαν τις θέσεις της κυβέρνησης της ΕΣΣΔ. Περί τα μέσα του 1944, αντιπροσωπεία του ΕΑΜ στο Κάιρο απευθύνθηκε στην εκεί σοβιετική πρεσβεία ζητώντας τη γνώμη της «πάνω στα ελληνικά ζητήματα». Λίγες μέρες αργότερα ο σύμβουλος της πρεσβείας κάλεσε τον αντιπρόσωπο της Αριστεράς και του είπε ότι «η σοβιετική κυβέρνηση δεν απάντησε επί του θέματος», αλλά «ο πρεσβευτής» της ΕΣΣΔ «σας διαβιβάζει» την «προσωπική του γνώμη» που ήταν υπέρ της συμφωνίας του Λιβάνου και υπέρ της εισόδου του ΕΑΜ στην κυβέρνηση υπό τον Γ. Παπανδρέου.

Για τη συνάντηση με τον εκπρόσωπο της CΙΑ, το 1967, ο Πανουργίας ενημέρωσε εν συντομία και τον Κ. Καραμανλή μετά την επιβολή της δικτατορίας γράφοντας:

«Μίαν ημέραν είχομεν συνάντησιν μεθ' ενός ελληνικής καταγωγής αξιωματικού της Αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφορούν... Κατ' αυτήν συνεζητήθη ποία η ενδεχομένη αντίδρασις των ΗΠΑ εις περίπτωσιν δικτατορίας. Ο εν λόγω Αμερικανός ενίσχυσεν κατά κάποιον τρόπο την άποψιν Παττακού, ειπών ότι αι ΗΠΑ εφ' όσον τηρούσαμε την αυτήν εξωτερικήν πολιτικήν, παραμέναμε εις το ΝΑΤΟ... θα μας εβοήθουν. Ο Παττακός ενεντυπωσιάσθη».

Μόλις ο εκπρόσωπος της CΙΑ διαβεβαίωσε για την υποστήριξη των ΗΠΑ σε μια δικτατορική λύση στην Ελλάδα, ο Παττακός, στέλεχος της «Μικρής Χούντας» στράφηκε προς τον Πανουργία και του είπε: «Τα είδες;».

1. Σημειώσεις 2ου Επιτελικού Γραφείου δια ενημέρωσιν Α/ ΓΕΣ, 17.3.1967· Φ. Οικονομίδης, Το σύνδρομο του Οδυσσέα. σσ. 493-494

ΟΙ ΑΓΓΛΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ 21η ΑΠΡΙΛΙΟΥ

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΝΙΑΠΤΗ 

δημοσιογράφου, ανταποκρίτριας της «Ε» (Λονδίνο, Αγγλία)

Πουθενά στην επίσημη αλληλογραφία της περιόδου μεταξύ βρετανικής πρεσβείας στην Αθήνα και Φόρεϊν Οφις δεν υπάρχουν αναφορές για την πιθανότητα πραξικοπήματος από τους συνταγματάρχες. Η βρετανική διπλωματία θεωρεί ότι ανατροπή του κοινοβουλευτικού καθεστώτος μπορεί να επιχειρήσουν μόνο οι στρατηγοί και μόνο με έγκριση του βασιλιά.

Έγγραφα του αρχείου υποδεικνύουν όμως ότι άλλοι Βρετανοί ήταν περισσότερο διορατικοί από τον πρέσβη. Από τις 23 Δεκεμβρίου 1965 ως τις 4 Ιανουαρίου το 1966 επισκέφθηκε την Αθήνα, ως ιδιώτης, ο αρχιπλοίαρχος Πάκαρντ, που ήταν παντρεμένος με Ελληνίδα. Ο Πάκαρντ, υποδιοικητής της ναυτικής αντικατασκοπίας στη Μάλτα, είχε διατελέσει το 1963-64 σύνδεσμος στην Κύπρο. «Έχει εκτεταμένες διασυνδέσεις, ιδιαίτερα στους κύκλους της αθηναϊκής κοινωνίας που χαρακτηρίζονται "τζετ σετ του Ψυχικού"» αναφέρει υπόμνημα του Φόρεϊν Οφις.

Ο Πάκαρντ θεώρησε καθήκον του να μεταφέρει στο Λονδίνο ανασκόπηση της κατάστασης στην Αθήνα, υποστηρίζοντας ότι είχε προσβάσεις σε ανθρώπους που δεν μιλούσαν στην πρεσβεία. Αναφέρει στην έκθεση του:

«Είναι δύσκολο να βρεις κάποιον που να μην είναι αντίθετος στην παρούσα κυβέρνηση, το βασιλιά και τους συμβούλους του. Μεταξύ των διανοουμένων υπάρχει ένα αίσθημα αηδίας για τη σαπίλα που χαρακτηρίζει το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Πολλοί νέοι, μορφωμένοι και ευκατάστατοι Έλληνες λένε ότι θα υποστηρίξουν τον Ανδρέα Παπανδρέου. Θεωρούν ότι είναι ο άνθρωπος που μπορεί να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις. Αν πεθάνει ή χάσει το μεταρρυθμιστικό του ζήλο, οι υποστηρικτές του θα στηρίξουν την Αριστερά. Υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις για τις αρετές του, αλλά ένα πολύ σημαντικό ποσοστό νέων και καλά ενημερωμένων Αθηναίων πιστεύει ότι είναι λογικός διάδοχος του πατέρα του και ότι η πολιτική του κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση».

Και καταλήγει η αναφορά:

«Πρώτη φορά οι Έλληνες είναι τόσο απρόθυμοι να προβλέψουν το πολιτικό μέλλον. Υπάρχει η γενική πεποίθηση ότι πρέπει να γίνουν εκλογές. Αλλά και έντονες αμφιβολίες αν θα γίνουν. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ο βασιλιάς έχει στόχο να σπρώξει τη χώρα προς δικτατορικές μορφές διακυβέρνησης. Δέχονται επίσης ότι αργά ή γρήγορα θα υπάρξει βία. Η κοινωνική ζωή στην Αθήνα είναι λαμπρή, όπως πάντα. Πολιτικά όμως υπάρχει απαισιοδοξία χωρίς προηγούμενο».

Το Φόρεϊν Οφις έστειλε την έκθεση Πάκαρντ στον Μάρεϊ, που την απέρριψε σχεδόν ανεπιφύλακτα. «Χωρίς να θέλω να αγνοήσω τους κινδύνους του λαϊκού μετώπου και της δικτατορίας, θεωρώ ότι οι φιλοπαπανδρεϊκές απόψεις που απηχούνται είναι μάλλον επιφανειακές παρά ουσιαστικές. Το ενδεχόμενο εξωκοινοβουλευτικής λύσης ή στρατιωτικού καθεστώτος συζητιέται. Το ενδεχόμενο του πραξικοπήματος, πάντως, τείνω να το αποκλείσω, εκτός και αν η Βουλή καταρρεύσει τελείως ή αν η κατάσταση σε ό,τι αφορά την ασφάλεια ξεφύγει από κάθε έλεγχο».

Το Μάιο του 1966, οι Εργατικοί βουλευτές Φρίσον και Τζάκσον έλαβαν μέρος στην πορεία ειρήνης του Μαραθώνα. Επιστρέφοντας, προειδοποίησαν τον υπουργό Εξωτερικών Μάικλ Στιούαρτ ότι στην Ελλάδα υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να εκδηλωθεί δεξιό πραξικόπημα.

Ο Στιούαρτ ζήτησε από το Φόρεϊν Οφις ανάλυση της κατάστασης στην Ελλάδα. Η απάντηση που έλαβε από τον Μάρεϊ (4 Ιουλίου 1966) συνοψίζεται ως εξής:

• Ο κίνδυνος δεξιού πραξικοπήματος κατά του παρόντος καθεστώτος έχει υποχωρήσει. Τον κίνδυνο αυτόν υπερβάλλει η άκρα Αριστερά για ίδιους σκοπούς. Το ενδεχόμενο πραξικοπήματος θα προκύψει μόνο εάν οι παπανδρεϊκοί σε συνεργασία με τους κομμουνιστές ξαναπάρουν την εξουσία.

• Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο βασιλιάς έχει εγκαταλείψει την αντίθεση του στην ιδέα ενός δεξιού πραξικοπήματος ή εξωκοινοβουλευτικής λύσης.

• Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Αμερικανοί υποστηρίζουν αντιδραστικά στοιχεία στην Ελλάδα ή ότι η CΙΑ μελετά το ενδεχόμενο επέμβασης.

Με βάση αυτό, στις 20 Ιουλίου ο Στιούαρτ απάντησε εγγράφως στους βουλευτές: «Σε γενικές γραμμές, πιστεύω ότι ο κίνδυνος ανατροπής του κοινοβουλευτικού συστήματος στην Ελλάδα είναι μικρότερος από ό,τι εκτιμάτε».

Στο ερώτημα «πως ήταν δυνατό να έπεφτε τόσο έξω στις εκτιμήσεις του ο Βρετανός πρέσβης στην Αθήνα», η απάντηση είναι ότι ήδη είχε αρχίσει η μείωση της βρετανικής επιρροής στην Ελλάδα, ενώ αυξανόταν η αμερικανική. Παράλληλα η αντιπάθεια του Μάρεϊ για τους Παπανδρέου τον έκανε να εθελοτυφλεί.

ΟΙ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΙΕΣ

Διαβάσαμε παραπάνω το πώς, την νύκτα της 20ης προς 21η Απριλίου 1967, καταλύθηκε η Δημοκρατία από μια ομάδα αξιωματικών που, συνωμοτώντας, πίστευαν ότι θα μπορούσαν να βγάλουν την Ελλάδα από το πολιτικό αδιέξοδο και από τον κίνδυνο διχασμού, με ένα πραξικόπημα.

Το τι δεινά έφερε τελικά η δικτατορία αυτή στην πατρίδα μας είναι σε όλους μας γνωστό.

Ποιες όμως ήταν οι δικαιολογίες που προβλήθηκαν από τους πραξικοπηματίες για την εγκαθίδρυση του δικτατορικού καθεστώτος;

Αυτές αναφέρονται σε ένα έντυπο που σας παρουσιάζω παρακάτω.

Πρόκειται για ένα ντοκουμέντο που προέρχεται από το τότε Γενικό Επιτελείο των Ενόπλων Δυνάμεων. Είναι το έντυπο της 4ης Διάλεξης (από μια σειρά εντύπων διαλέξεων) που δίδοντο στους αξιωματικούς που είχαν επιφορτιστεί με την διαφώτιση των στρατιωτών σε Θέματα Εθνικής Ενημερώσεως. Η διάλεξη είχε τίτλο «Τα αίτια της 21ης Απριλίου». Όσοι ασχολούνται ιστορικά με το θέμα της 21ης Απριλίου νομίζω ότι θα το βρουν ενδιαφέρον.

 

Θα κλείσω το σημερινό αφιέρωμα με μια αναφορά στα ευτράπελα και σοβαρά της νύχτας του πραξικοπήματος

Ευτράπελα και σοβαρά της νύχτας του πραξικοπήματος

Πώς εξελέγη ο αρχηγός  της χούντας. Ο αρχηγός της αστυνομίας διακόπτει συνεδρίαση δικαστηρίου! Το ξέσπασμα της μάνας του Παττακού!"

ΤΟΥ ΤΑΣΟΥ ΚΟΝΤΟΠΑΝΝΙΔΗ

Η παραμονή του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967 ήταν μία ήρεμη μέρα, αλλά με πολλά κι ενδιαφέροντα γεγονότα. Εξαγγελία του Αβέρωφ από ραδιοφώνου για διπλασιασμό των αγροτικών συντάξεων, μικροδιαδήλωση μαθητών στην Κάνιγγος για χαβαλέ, κατάθεση του Μιλ. Έβερτ για αστυνόμο που ύβρισε τον Καραμανλή, η αμερικανική πρεσβεία αμέριμνη ανακοίνωνε ότι μεθαύριο περνά από την Αθήνα ο Νίξον και μία ομάδα 17 αξιωματικών συνεδρίαζε στο σπίτι του ταξίαρχου Παττακού για το πώς θ' «αρπάξει» την εξουσία. Σταχυολογώ ορισμένα γεγονότα που κατατάσσονται σε σοβαρά, εύθυμα κι ευτράπελα.

Στα δικαστήρια στο Αρσάκειο εκδικαζόταν ως τα μεσάνυχτα η υπόθεση του «Μνημονίου», με κατηγορούμενο τον εκδότη της «Ελευθερίας» Πάνο Κόκκα. Την ώρα εκείνη οι δικηγόροι του Κόκκα, Λυκουρέζος και Στεφανάκης, έθεσαν θέμα κλήτευσης του πρωθυπουργού Παν. Κανελλόπουλου για το πρωί της επομένης.

Κόντευε 2 το πρωί όταν μπήκε στην αίθουσα ο αρχηγός της αστυνομίας Εμμ. Αρχοντουλάκης. Παρέδωσε ένα σημείωμα στον πρόεδρο και αποχώρησε βιαστικά. Αμέσως ο πρόεδρος διακόπτει τη συνεδρίαση επ' αόριστον! Εκείνη τη στιγμή καταφθάνει ασθμαίνων ο δημοσιογράφος Γιώργος Παπαχριστοφίλου και αναγγέλλει: «Βγήκαν άρματα στους δρόμους». Το αίμα όλων πάγωσε! «Γιάννη», λέει στον Βούλτεψη, «φύγε, πήγαινε να κρυφτείς!». Μετά έσπευσε στην «Ακρόπολη» και προτού κοπούν οι γραμμές τηλεφώνησε στους τέως υπουργούς Αλέκο Μπαλτατζή, Β. Ιλαντζή, Γιώργο Λεβεντογιάννη, Γ. Βότση, Τάσο Δήμου, Δημ. Σαπρανίδη, Στράτο Χαραλαμπόπουλο και σε άλλους συναδέλφους και πολιτικούς και τους παρότρυνε να κρυφτούν «γιατί γίνονται συλλήψεις». Ο Δήμου, καθώς έφευγε, είδε τους χωροφύλακες να πλησιάζουν και να κτυπούν την πόρτα του σπιτιού του...

Πώς μία... φρουτιέρα βγάζει «αρχηγό»

Η εκλογή του αρχηγού της χούντας έγινε στο σπίτι του Παττακού κοντά στη Λεόντειο, έπειτα από επίμονη απαίτηση του Ιωάν. Λαδά.. Με... δημοκρατικές διαδικασίες και μυστική ψηφοφορία, χωρίς βία ή νοθεία. Στο μικρό σαλονάκι βρίσκονταν οι 17 της «Επαναστατικής Επιτροπής», προτού αναλάβουν δράση. Ο Παττακός έκοψε από ένα μπλοκ 17 χαρτάκια και τα μοίρασε σ' όλους για να γράψουν το όνομα του αρχηγού. Ως κάλπη χρησιμοποιήθηκε μία... φρουτιέρα! Χρέη ψηφολέκτη έκανε ο νεότερος σε ηλικία Δ. Ιωαννίδης. Μετά την καταμέτρηση βρέθηκαν 16 ψηφοδέλτια με το όνομα «Παπαδόπουλος» κι ένα λευκό!

Αναρωτήθηκαν όλοι ποιος ψήφισε λευκό. Ουδείς γνώριζε, παρά μόνον ο Στ. Παττακός. Σε παλιά συνέντευξη του μου αποκάλυψε ότι το λευκό ήταν του Παπαδόπουλου! Τον ρώτησα γιατί το έκανε˙ Προφανώς για να δω τις αντιδράσεις τους...».

Σύλληψη... νηπίου!

Χωροφυλακή και αστυνομία, σύμφωνα με το σχέδιο «Προμηθεύς», ξεκίνησαν γιγαντιαία επιχείρηση σύλληψης των 6.135 καταγεγραμμένων επικίνδυνων κομμουνιστών και πολιτικών. Ο αξιωματικός Ασφαλείας Ιωάννης Τοπαλίδης στη Θεσσαλονίκη αφηγείται ένα περιστατικό που συνέβη σε ενωμοτάρχη. «Οι χωροφύλακες χτύπησαν την πόρτα για να συλλάβουν έναν "επικίνδυνο κομμουνιστή" στο Κορδελιό. Άνοιξε μια γυναίκα. Της είπαν ότι θέλουν τον... (και ανέφερε το ονοματεπώνυμο του καταζητούμενου). «Μα τι τον θέλετε, κοιμάται, δεν μπορώ τέτοια ώρα να τον ξυπνήσω....», είπε η γυναίκα. «Πρέπει να έρθει στην Ασφάλεια», είπε ο ενωμοτάρχης. Η γυναίκα τρομαγμένη και αναστατωμένη, επέμενε ότι δεν μπορεί να τον ξυπνήσει και ο άνδρας της λείπει στο εργοστάσιο, όπου δουλεύει νυχτοφύλακας, «θα τον ξυπνήσω εγώ», επέμεινε ο ενωμοτάρχης...

Μόλις μπήκε στο μικρό δωματιάκι δεν είδε κανέναν παρά μόνο ένα μικρό αγοράκι τεσσάρων ετών να κοιμάται. «Να 'τος κοιμάται!» επανέλαβε η γυναίκα στον ενωμοτάρχη. «Δεν είναι δυνατόν, εγώ ψάχνω πρόσωπο ηλικίας 57 ετών!», είπε απορημένος. «Ο πεθερός μου ήταν», είπε η γυναίκα. «Πέθανε πριν από έναν χρόνο...».

«Να φύγετε και να ξανάρθει ο Παυλής!»

Μερικούς μήνες μετά την επικράτηση του πραξικοπήματος, ο Στ. Παττακός μαζί με τον Νικ. Μακαρέζο επισκέφθηκαν τη μητέρα του πρώτου στα Χανιά.

Παρουσία του Μακαρέζου, η μητέρα του Παττακού, Μαρία, προέτρεψε τον γιο της: «Να φύγετε, παιδί μου, και να ξανάρθει ο Παυλής (ο Παύλος Βαρδινογιάννης), όπου μού 'πεμπε το αυτοκίνητό του δύο φορές τον χρόνο και με πήγαινε στο "Βενιζέλειο". Του λόγου σας δεν μου το κάνετε τούτο και μου λέτε πως δεν κάνετε τέτοια ρουσφέτια! Ντα ρουσφέτι 'ναι να πέμψεις έναν γέρο άνθρωπο στο νοσοκομείο; Μηδέ τη μητέρα σου;».

Όταν μάλιστα τις παραμονές του «δημοψηφίσματος» του 1968 ρώτησε τη μητέρα του τι θα ψηφίσει, εκείνη του είπε: «Θα ρίξω στην κάλπη εκείνο το ψηφοδέλτιο που γράφει το όνομα του Παυλή!».

Πηγές:

«Σύγχρονη πολιτική ιστορία» του Σπύρου Μαρκεζίνη

«Ε» ΙΣΤΟΡΙΚΑ της Ελευθεροτυπίας

ΓΕΣ

Realnews.gr

Το πραξικόπημα της πιτζάμας (24.2.1975)

 

 

Το πραξικόπημα της πιτζάμας

 

 

Το πραξικόπημα της πιτζάμας ήταν μια αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος και ανατροπής της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή από πιστούς στην χούντα ανώτατους και ανώτερους αξιωματικούς του Στρατού Ξηράς τον Φεβρουάριο του 1975.

 

Την συνωμοσία αποκάλυψε στην κυβέρνηση ο τότε διευθυντής του Τμήματος Ασφαλείας της ΚΥΠ και χειριστής των Αρχείων της ΕΣΑ, ταγματάρχης Ιωάννης Αλεξάκης, μετέπειτα αντιστράτηγος επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ.

 

Μετά την πτώση της χούντας του Ιωαννίδη και πριν την δίκη των ηγετών της, μια ομάδα αξιωματικών με πρωτεργάτες τον υποστράτηγο Παύλο Παπαδάκη, τους ταξιάρχους Νικόλαο Ντερτιλή, Γεώργιο Λαμπούση, Ανδρέα Κονδύλη, τους αντισυνταγματάρχες Νικόλαο Ρετζέπη, Ιωάννη Στειακάκη, Δημήτριο Σκόνδρα και τους ταγματάρχες Αριστείδη Παλαΐνη, Αθανάσιο Γερακίνη, Αθανάσιο Περδίκη και Παρασκευά Μπόλαρη σχεδίασε στρατιωτικό κίνημα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Λάρισα με στόχους την παραίτηση της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Καραμανλή, την επάνοδο της Ελλάδας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ (από το οποίο είχε αποχωρήσει μετά την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο) και την απελευθέρωση του πρώην δικτάτορα ταξίαρχου Δημήτρη Ιωαννίδη.

 

Η κίνηση αποκαλύφθηκε στις 24 Φεβρουαρίου πριν την ενεργοποίησή της και διατάχθηκε η σύλληψη 37 αξιωματικών, από τους οποίους καταδικάστηκαν οι 21, ενώ η κυβέρνηση βρήκε την ευκαιρία να προχωρήσει σε ευρείες αποστρατείες φιλοχουντικών αξιωματικών. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ αποκάλεσε την κίνηση «πραξικόπημα της πυτζάμας» επειδή οι περισσότεροι από τους κινηματίες συνελήφθησαν την ώρα του ύπνου και επειδή ήθελε να καθησυχάσει την κοινή γνώμη.

 

Ένας από τους πρωταγωνιστές εκείνης της περιόδου, ο ταγματάρχης Παρασκευάς Μπόλαρης, απέδρασε από το νοσοκομείο, όπου κρατούνταν και διέφυγε στο εξωτερικό. Επέστρεψε στην Ελλάδα μετά την παραγραφή των αδικημάτων του και εμφανίστηκε σε εκδήλωση υπέρ της χούντας στην Αθήνα τον Απρίλιο του 2013, μαζί με τη Δέσποινα Παπαδοπούλου, χήρα του δικτάτορα, τον Αριστείδη Δημόπουλο (υφυπουργό Εθνικής Οικονομίας επί χούντας και πρώην ευρωβουλευτή της ΕΠΕΝ), τον ξάδελφο του Παπαδόπουλου, Άγγελο Παπαθάνου, ο οποίος ήταν και διευθυντής του πολιτικού του γραφείου, τον Αγαθαγγέλου και άλλους.

 

«ΟΙ ...ΑΦΕΛΕΙΣ ΣΥΝΩΜΟΤΕΣ ΤΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ...»

 

Εντυπώσεις της ΣΟΦΙΑΣ ΜΑΛΤΕΖΟΥ από τις πρώτες ώρες του Στρατοδικείου

 

Κάθισαν ένα Σάββατο βράδυ ο Κωνσταντίνος Καραμανλής με τον Αβέρωφ, είπαν και στον αρχηγό των Ένοπλων Δυνάμεων να πάει να τους βρει και οι τρεις μαζί σκάρωσαν το παιχνίδι της Φεβρουαριανής συνωμοσίας σε βάρος μερικών εντίμων αξιωματικών για να τους βγάλουνε απ' τη μέση και να ησυχάσουν από δαύτους.

 

Αυτά περίπου υποστηρίζουν από τη Δευτέρα το πρωί της 21^ης Ιουλίου 1975 στο Διαρκές Στρατοδικείο του Ρούφ οι «συνωμότες του Φεβρουαρίου» πού σαν τους συνωμότες όλων των μηνών, όλων των ετών και των αιώνων σού δίνουν την εντύπωση εκ πρώτης όψεως πώς πρόκειται για ανθρώπους με μειωμένη αντίληψη.

 

Δεν αντιλαμβάνονται πρώτον πού βρίσκονται και γιατί δικάζονται. Τρεις φορές τους το υπενθύμισε ο πρόεδρος του Στρατοδικείου κ. Πλευράκης.

 

Πρόεδρος: Κάτσε κάτω, Αντωνόπουλε. Γελάς βλέπω. Δεν έχεις συναίσθηση της θέσεως σου...

 

Ο πρώτος μάρτυρας

 

Με ειρωνικά γέλια οι κατηγορούμενοι, οι συγγενείς και οι φίλοι τους υποδέχτηκαν τον πρώτο μάρτυρα κατηγορίας ταγματάρχη κ. Ν. Τσαγκαράκη. Οι πρωτεργάτες της συνωμοσίας είχαν αποφασίσει να τον χρησιμοποιήσουν σαν αξιωματικό των διαβιβάσεων για να καταλάβουν το κτίριο του ΟΤΕ Λαρίσης και να αποκόψουν τις γραμμές.

 

Μάρτυς: Αντελήφθην ότι εσχεδιάζετο κάτι το τρομερόν με ανατρεπτικές και αναρχικές ενέργειες και σκέφθηκα να αποταθώ στον διοικητή της ΑΣΔΕΝ αντιστράτηγον κ. Κρητικόν για να τον ενημερώσω.

 

Διαλυνάς: (Δικηγόρος ύπεράσπισης). Τρεις φορές στη κατάθεση σας μιλάτε για συγκλονισμό συνειδήσεως, για ηθική κρίση κλπ. κλπ. Γιατί το κάνατε αυτό; Έτσι αισθανόσαστε ή για να δικαιολογηθείτε σ' αυτούς πού θα διάβαζαν την κατάθεση σας;

 

Μάρτυς: Δεν έχω τίποτα να απαντήσω...

 

Διαλυνάς: Και τί κάνει η ηγεσία μετά την καταγγελία; Δεν εφοδιάζει τον Τσαγκαράκη με ένα μικροσκοπικό μαγνητόφωνο, μια φωτογραφική μηχανή, δεν του εξασφαλίζει δυό μάρτυρες ώστε να υπάρχουν αδιαφιλονίκητα στοιχεία για τη συνωμοσία. Φωνές, στιγμιότυπα από τις συναντήσεις, χειροπιαστά ντοκουμέντα. Έτσι, οι κατηγορούμενοι μπορούν να μιλάνε σήμερα για σκευωρία.

 

Η λέξη έχει γίνει το λάιτ - μοτίβ των συνωμοτών. Μια μερίδα της υπερασπίσεως προσπάθησε να την απάλειψη από το λεξιλόγιο της διαδικασίας άλλα πάει, καθιερώθηκε πια, την πιπιλίζουν μέχρι τα παιδιά των κατηγορουμένων πού παρακολουθούν με τις μητέρες τους τη δίκη.

 

Τον τόνο έδωσε η υπεράσπιση προφανώς γνωρίζοντας ότι έτσι ικανοποιούσε την πολυπληθή πελατεία της. Λογοπαίγνια, ειρωνικές παρατηρήσεις, σχόλια και κρίσεις, «γελάκια», αδικαιολόγητα ανεβάσματα της φωνής, νευρικότητες, σκουντήματα των αγκώνων κατέβαζαν το επίπεδο μιας δίκης πού ωστόσο δυό κάμερες τηλεοράσεως μετέφεραν στις αίθουσες της «Μεγάλης Βρεταννίας» προς... τέρψιν των ξένων ανταποκριτών. Οι κατηγορούμενοι συμπεριφέρθηκαν σε όλη τη διάρκεια της καταθέσεως του κ. Τσαγκαράκη σαν χωριατόπαιδα, ανώριμα μαθητούδια της β' δημοτικού πού παίρνουν ξοπίσω έναν καμπούρη. Τόσο πού ό πρόεδρος του δικαστηρίου αναγκάστηκε να παρατηρήσει.

 

Πρόεδρος: Έχετε τέτοια αντιπάθεια προς τον μάρτυρα όλοι σας πού δεν μπορείτε να την κρύψετε.

 

Αμάρτησε για την κόρη του

Δεν αντιλαμβάνονται πώς τα επιχειρήματα τους κανέναν δεν μπορούν να πείσουν.

 

Υποστηρίζει π.χ. ό συνταγματάρχης Ίω. Αντωνόπουλος πώς ομολόγησε ότι πήρε μέρος στη συνωμοσία ύστερα από ψυχολογικό πόλεμο πού ασκήθηκε εναντίον του.

Και ποια ήταν αυτά τα ψυχικά μαρτύρια στα όποια τον υπέβαλαν;

 

-Τον συνέλαβαν χωρίς ένταλμα συλλήψεως.

 

-Τον έβαλαν να κοιμηθεί τη νύχτα της συλλήψεως σ' ένα δωμάτιο δίπλα στο Κ.Ψ.Μ. όπου δεν μπόρεσε να κλείσει μάτι γιατί λειτουργούσε το επαγγελματικό ψυγείο και του χτυπούσαν κάθε τόσο την πόρτα.

 

-Ό συνταγματάρχης Πράσινος τού είπε να ομολογήσει πώς ήταν συνωμότης γιατί διαφορετικά θα τον καθαιρούσαν, θα τον έστελναν στο απόσπασμα και θα καταδίωκαν την οικογένεια του.

 

-Δεν του έδιναν τα φάρμακα για την καρδιά του.

 

-Τον υποχρέωσαν να κατάθεση ότι ο Ιωαννίδης συναντήθηκε στη Λάρισα με ορισμένους αξιωματικούς αφού του επέτρεψαν να δη και να φιλήσει την κόρη του, γεγονός πού τον αναστάτωσε ψυχικά ...

 

Διαμαρτυρήθηκε ακόμη ο συνήγορος του Παπανδρέου κ. Βασ. Ρομπωτης γιατί στους κατηγορουμένους δεν επιτρέπουν να διαβάζουν εφημερίδες. Ούτε να βλέπουν τηλεόραση.

 

Ώ άτεγκτη Δημοκρατία!

 

Η επέμβαση θα γινόταν οπωσδήποτε

Έτσι ανώριμοι πού παρουσιάζονται ταξίαρχοι και συνταγματάρχες στο Στρατοδικείο, φτάνει κανένας να πιστέψει πώς δεν ήταν δα και τίποτα το σπουδαίο η συνωμοσία πού εξύφαιναν.

 

Κατ' αρχήν υπήρχε συγκεκριμένο σχέδιο;

 

Υπήρχε. Το κατέθεσε ο μάρτυς Τσαγκαράκης. Μόνο ποιος θα ανελάμβανε την ηγεσία δεν είχε αποφασισθεί, αλλά αυτό ήταν... λεπτομέρεια.

 

Είχε ορισθεί και ημερομηνία εκδηλώσεως του πραξικοπήματος;

 

- Ναί.

 

Τσαγκαράκης: Η επέμβαση ήταν έτοιμη, τουλάχιστον από πλευράς Λαρίσης, και θα γινόταν οπωσδήποτε ανάμεσα 23 Φεβρουαρίου και 8 Μαρτίου 1975. Ό Λαμπούσης μας είπε πώς ήταν μαζί μας από τους πολιτικούς ο Στεφανόπουλος και ο Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ. Ότι ο Αρναούτης είχε υποσχεθεί στον Ιωαννίδη μέσω του γαμπρού του συμπαράσταση της βασιλοφρόνου παρατάξεως με αντάλλαγμα τη διενέργεια νέου δημοψηφίσματος για την επαναφορά του βασιλέως. Στο διάγγελμα θα υπήρχε υπόσχεση για εκλογές σε ένα χρόνο με αναλογική...

 

Τί χάσαμε;

 

Τώρα θα είχαμε αντιβασιλέα τον Ιωαννίδη, πρωθυπουργό τον Σπύρο Ηλιόπουλο, υπουργό Εθνικής Αμύνης τον Λαμπούση και Δημοσίων Έργων τον Ίω. Αντωνόπουλο.

 

Άγνωστα πρόσωπα, θα πείτε.

 

Και ποιος ήξερε τον Στέλιο τον Παττακό πριν από το 1967. Ούτε ό βασιλιάς δεν τον ήξερε. Μερικοί μόνο θυμήθηκαν μετά το πραξικόπημα πώς ο Παπαδόπουλος ήταν κάποιος αξιωματικός πού τάιζε τα τάνκς ζάχαρη. Ποιος τους ήξερε κι εκείνους;

 

Οι παράλογοι άνθρωποι είναι αρκετά λογικοί ώστε να χρησιμοποιούν την τρέλα τους άλλοτε σαν μπότα κι άλλοτε σαν προπέτασμα καπνού.

 

• Μα είναι δυνατόν αυτός ο ανθρωπάκος να αναστάτωση τη ζωή ενός έθνους, να άνοιξη την Κερκόπορτα να μπούνε οι εχθροί μέσα, να βυθίσει στο σκοτάδι μια χώρα, να ρημάξει την οικονομία της, να σφράγιση το στόμα και τις καρδιές εκατομμυρίων ανθρώπων, για χρόνια;

 

Είναι.

 

Αφού ήταν ο Βαλανίδης γιατί να μην είναι ο Μπόλαρης ή ο Κώτσαρης;

 

Είναι και η μήτηρ της πάσης κακίας στη μέση. Η ανεργία. Χρόνια τώρα έχουν να πολεμήσουν τα παιδιά. Τρώγονται με τις αρβύλες τους.

 

Καλά λοιπόν κάνουν οι αρχές και παίρνουν «πρωτοφανή» μέτρα προφυλάξεως στη δίκη - θα μπορούσαν ίσως να μην ήταν τόσο ευδιάκριτα άλλα από του να έχουμε εκπλήξεις καλύτερα οι υπερβολές - και πολύ καλά κάνει ο Τύπος ντόπιος και ξένος πού δίνει τόση δημοσιότητα στη δίκη.

 

Γιατί μπορεί οι 21 κατηγορούμενοι ή όσοι επί τέλους είναι ένοχοι από αυτούς να εμφανίζονται σαν αξιωματικοί πού έχουν χάσει προ πολλού το κύρος τους άλλα γύρω από κάτι τέτοιους ανθρώπους κινούνται συνήθως όλες εκείνες οι δυνάμεις πού προκαλούν ζητήματα στον τόπο.

 

Κατά τα άλλα η δίκη του Στρατοδικείου δεν είναι η ελληνική Νυρεμβέργη. Όχι. Μια μέρα ολόκληρη έφαγε η υπεράσπιση σε ενστάσεις πού ήξερε πώς με όλη την καλή διάθεση του δικαστηρίου θα απορρίπτονταν. Μια χάρτινη μάχη, μια ακόμα χάρτινη μάχη των κατηγορουμένων.

 

Μια δίκη ά λα ελληνικά. Οικογενειακό το περιβάλλον. Ό κ. Αλφαντάκης, ο κ. Στιηλιώτης πού υπερασπίζεται τον Ηλιόπουλο, είναι και δικηγόρος του Ρουφογάλη, ο κ. Νικολόπουλος, συνήγορος του Λαμπούση, είναι και δικηγόρος του Λαδά, ο κ. Ρομπωτης, πού ταλαιπωρήθηκε από τη χούντα, θεώρησε καθήκον του να υπερασπιστεί τον κουνιάδο του Παπανδρέου. Από τις θέσεις των συνηγόρων δεν λείπει ο αδελφός του Αδαμαντίου κ. Βασ. Ανδρουτσόπουλος. Υπερασπίζεται τους Μπόλαρη, Σουλελέ, Στοφόρο και Ξανθάκο. Ό κ. Διαλυνάς, συνήγορος του Αντωνόπουλου, υπήρξε και συνήγορος του Κοτζαμάνη.

 

Οικογενειακό το περιβάλλον. Παρούσα και η κυρία Θεοφιλογιαννάκου, πού παρακολουθεί τη δίκη σαν νομικός, οι άλλοτε αρχιπροπατζήδες του Ίωαννίδη Πρίντζης και Σιδερής εκτελούν χρέη ταξιθετριών: Τοποθετούν εσατζήδες με πολιτικά στις λιγοστές θέσεις του Στρατοδικείου. Τις υπόλοιπες τις έχουν πιάσει οι γυναίκες των κατηγορουμένων πού αποδοκιμάζουν εν χορώ την εμφάνιση κάθε μάρτυρα κατηγορίας.

 

Οι εφημερίδες τους είπαν προκλητικούς, θρασείς, αναιδείς, αμετανόητους, κυνικούς. Μέσα στα πολιτικά πού τους είναι ξένα γιατί ξένη είναι εντελώς η νοοτροπία τους προς κάθε τι πού δεν συνδέεται με τα εξωτερικά γνωρίσματα των στρατιωτικών, τα λιλιά, το αυταρχικό ύφος, χωρίς τη λάμψη των άστρων και των διακριτικών, εύκολα καταλαβαίνει κανείς πώς φοβούνται και όλη τούτη η φασαρία πού κάνουν είναι για να μην ακούνε ακριβώς τους χτύπους της καρδιάς τους. 

 

Και ο πιο γενναίος χάνει το κουράγιο του όταν βρεθεί αντιμέτωπος με τον ίδιο τον κακό εαυτό του. Άλλωστε, οι περισσότεροι δεν είχαν την ευκαιρία να δοκιμάσουν το κουράγιο τους. Από μονάδα σε μονάδα σερνόντουσαν, ρουτίνα όλη την εβδομάδα, η Λέσχη την Κυριακή, τα αποτελέσματα του Πρό - Πό τη Δευτέρα. Οι πιο πολλοί έπαιζαν 1 Χ 2. Εκεί στα Προπατζίδικα της Λάρισας έδιναν τα ραντεβού τους. Κανένας τους δεν πέτυχε πολλά πράγματα. Το σύστημα απαιτεί ευφυΐα.

 

Επίσημη λοιπόν πρεμιέρα το Σάββατο 26 Ιουλίου 1975. Η δίκη στου Ρουφ δεν είναι παρά μια δοκιμή κομπάρσων.

 

Αυτό ήταν το ρεπορτάζ της Σοφίας Μαλτέζου που δημοσιεύτηκε στα Επίκαιρα τεύχος 364 της 24-30 Ιουλίου 1975. Ας δούμε όμως περισσότερα στοιχεία για το παραλίγο πραξικόπημα και τις ποινές που επέβαλε το δικαστήριο στους υπευθύνους. Τα στοιχεία προέρχονται από το www.sansimera.gr

 

Το Πραξικόπημα της Πιτζάμας

 

 

Ως Πραξικόπημα της Πιτζάμας έμεινε στην ιστορία η συνωμοτική κίνηση ομάδας αξιωματικών για την ανατροπή της κυβέρνησης Καραμανλή, που αποκαλύφθηκε στις 24 Φεβρουαρίου του 1975. Ο χαρακτηρισμός αυτός αποδίδεται στον τότε Υπουργό Εθνικής Άμυνας, Ευάγγελο Αβέρωφ-Τοσίτσα, επειδή οι επίδοξοι πραξικοπηματίες συνελήφθησαν κοιμώμενοι στα σπίτια τους. Αρχηγός της συνωμοσίας ήταν ο προφυλακισμένος τότε στον Κορυδαλλό τέως δικτάτορας Δημήτριος Ιωαννίδης.

 

Επτά μήνες μετά τη μεταπολίτευση της 23ης Ιουλίου 1974, το δημοκρατικό καθεστώς είχε αρχίσει να παγιώνεται. Το Πολιτειακό είχε λυθεί υπέρ της Αβασίλευτης Δημοκρατίας και η χώρα μας είχε αποκτήσει δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Όμως, τα «σταγονίδια», όπως αποκαλούσε ο Αβέρωφ τα κατάλοιπα της χούντας μέσα στο στράτευμα, βυσσοδομούσαν κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος.

 

Στις 17 Ιανουαρίου του 1975 η Βουλή ενέκρινε το περίφημο Δ' Ψήφισμα, με το οποίο διαδήλωνε ότι «η δημοκρατία δικαίω ουδέποτε κατελύθη», χαρακτήριζε ως πραξικόπημα την κατάλυση της δημοκρατίας στις 21 Απριλίου 1967 (όχι ως επανάσταση που δημιουργεί δίκαιο) κι έτσι άνοιγε τον δρόμο και για την ποινική δίωξη των πρωταιτίων της δικτατορίας. Αμέσως μετά την έκδοση του ψηφίσματος, προφυλακίστηκαν τα ηγετικά στελέχη της Χούντας, Γεώργιος Παπαδόπουλος, Στυλιανός Παττακός, Νικόλαος Μακαρέζος, Δημήτριος Ιωαννίδης, Μιχαήλ Ρουφογάλης, Ιωάννης Λαδάς, Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος και Θεόδωρος Θεοφιλογιαννάκος.

 

Ίσως αυτή να ήταν η αφορμή για μια ομάδα πιστών στον Ιωαννίδη αξιωματικών να κινηθούν κατά της νομίμως εκλεγμένης κυβέρνησης. Η συνωμοτική κίνηση έγινε γνωστή το απόγευμα της 24ης Φεβρουαρίου του 1975 με κυβερνητική ανακοίνωση, αφού οι φήμες είχαν φουντώσει από το μεσημέρι της ίδιας ημέρας. Σε πρώτη φάση συνελήφθησαν 37 αξιωματικοί, οι οποίοι τέθηκαν σε διαθεσιμότητα, ενώ σε σύντομο χρονικό διάστημα αποστρατεύθηκαν άλλοι 200 ανώτατοι και ανώτεροι αξιωματικοί.

 

Η συνωμοσία των Ιωαννιδικών αξιωματικών αποκαλύφθηκε από ένα δίκτυο νομιμοφρόνων αξιωματικών, που είχε αναπτύξει μέσα στο στράτευμα ο Αβέρωφ, αμέσως μετά την μεταπολίτευση. Η ευκολία με την οποία εξαρθρώθηκε το κίνημα και η ανάμιξη ενός περιορισμένου αριθμού αξιωματικών, δείχνει ότι ο έλεγχος της κυβέρνησης επί του κρατικού μηχανισμού και του στρατεύματος έτεινε να παγιωθεί.

 

Το ποινικό σκέλος της υπόθεσης ανέλαβε η Στρατιωτική Δικαιοσύνη. Κατά τη διάρκεια της ανάκρισης διαπιστώθηκε ότι στόχος των κινηματιών δεν ήταν η ανατροπή του Καραμανλή, αλλά η άσκηση πίεσης στην κυβέρνησή του να παύσει τη δίωξη εθνικοφρόνων πολιτών, να μειώσει τη δραστηριότητας του ΚΚΕ, να επαναφέρει την Ελλάδα στο ΝΑΤΟ και να αποφυλακίσει τους προφυλακισθέντες πρωταιτίους του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου. Επρόκειτο δηλαδή για ένα είδος προνουντσιαμέντου και όχι για ένα τυπικό πραξικόπημα.

 

Τα κυριότερα μέσα που θα χρησιμοποιούσαν οι κινηματίες ήταν η κατάληψη του ΚΕΤ (Κέντρο Εκπαιδεύσεως Τεθωρακισμένων), η απομόνωση αεροπορικού στρατηγείου της Λάρισας (28 ΑΤΑΔ), η κατάληψη του στρατηγείου της Στρατιάς στη Λάρισα και ο παραμερισμός των διοικητών ορισμένων νευραλγικών στρατιωτικών μονάδων. Ως χρόνο δράσεως οι κατηγορούμενοι είχαν προσδιορίσει το διάστημα μεταξύ 23 Φεβρουαρίου και 8 Μαρτίου του 1975.

 

Τελικά, σε δίκη ενώπιον του Στρατοδικείου Αθηνών, με τη βασική κατηγορία της ένωσης προς στάση, παραπέμφθηκαν οι 21 από τους 37 συλληφθέντες. Η δίκη ξεκίνησε στις 21 Ιουλίου και ολοκληρώθηκε με την έκδοση της απόφασης στις 10 Αυγούστου του 1975. 14 καταδικάσθηκαν σε ποινές φυλάκισης από 4 έως 12 χρόνια, ενώ οι 7 αθωώθηκαν. Οι ποινές θεωρήθηκαν επιεικείς από τον Τύπο, δεδομένου ότι για το αδίκημα της ένωσης προς στάση προβλεπόταν τότε ακόμη και η ποινή του θανάτου.

 

Λίγους μήνες αργότερα έγινε και η κατ’ έφεση δίκη ενώπιον του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου Αθηνών (12 - 22 Ιανουαρίου 1976) και στους 14 καταδικασθέντες πρωτόδικα επιβλήθηκαν μειωμένες ποινές. Η δίκη είχε διαχωρισθεί για τους εν αποστρατεία αξιωματικούς Δημήτριο Ιωαννίδη και Δημήτριο Παπαποστόλου, οι οποίοι δικάσθηκαν από πολιτικό δικαστήριο και καταδικάσθηκαν σε κάθειρξη 14 και 10 ετών αντίστοιχα. Η αυλαία της οπερετικού «πραξικοπήματος της πυτζάμας» έπεσε στις 27 Απριλίου του 1977, όταν πέντε από τους επίδοξους πραξικοπηματίες (Λαμπούσης, Ρετζέπης, Μπόλαρης, Αντωνόπουλος και Θανόπουλος) αποβλήθηκαν από το σώμα των αξιωματικών και μετέπεσαν στην τάξη του απλού στρατιώτη. Οι υπόλοιποι είχαν αποστρατευτεί από καιρό.

 

Οι 37 Συλληφθέντες

 

     

    Υποστράτηγος Παύλος Παπαδάκης

    Ταξίαρχος Νικόλαος Ντερτιλής

    Ταξίαρχος Γεώργιος Λαμπούσης

    Ταξίαρχος Ιωάννης Μανιάτης

    Ταξίαρχος Σπυρίδων Ηλιόπουλος

    Συνταγματάρχης Ιωάννης Αντωνόπουλος

    Δημήτριος Παπαποστόλου (Συνταγματάρχης ε.α.)

    Αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Στειακάκης

    Αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Μανουσακάκης

    Αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Τσουλιάς

    Αντισυνταγματάρχης Κωνσταντίνος Παπαγιάννης

    Αντισυνταγματάρχης Θεόκλητος Παπαγεωργίου

    Αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Σουλελές

    Αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Στοφόρος

    Αντισυνταγματάρχης Δημήτριος Πανταζόπουλος

    Αντισυνταγματάρχης Ηρακλής Θωμάς

    Αντισυνταγματάρχης Νικόλαος Ρετζέπης

    Ταγματάρχης Άγγελος Μπαλάρας

    Ταγματάρχης Νικόλαος Δαουλάκος

    Ταγματάρχης Αθανάσιος Περδίκης

    Ταγματάρχης Αριστείδης Παλαίνης

    Ταγματάρχης Παρασκευάς Μπόλαρης

    Ταγματάρχης Κυριάκος Γιαννακόπουλος

    Ταγματάρχης Δημήτριος Κρητικός

    Ταγματάρχης Σπυρίδων Σταθάκης

    Ταγματάρχης Αθανάσιος Γερακίνης

    Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Κοντώσης

    Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Παπανδρέου

    Ταγματάρχης Ιωάννης Τσαγκαράκης

    Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Ξανθάκος

    Ταγματάρχης Γεώργιος Σταύρου

    Ταγματάρχης Σπυρίδων Τριάντος

    Ίλαρχος Ιωάννης Αλμπάνης

    Ίλαρχος Κωνσταντίνος Κώτσαρης

    Ίλαρχος Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος

    Λοχαγός Ανδρέας Θανόπουλος

    Υπολοχαγός Ευάγγελος Παϊπάης

Οι 21 Κατηγορούμενοι και οι Ποινές τους

 

Κατηγορούμενος  / Πρωτόδικα  /  Κατ' έφεση

 

Ταξίαρχος Γεώργιος Λαμπούσης, 12 χρόνια κάθειρξη, 8 ½ χρόνια κάθειρξη

Ταγματάρχης Παρασκευάς Μπόλαρης 11 χρόνια κάθειρξη, 8 χρόνια φυλάκιση

Συνταγματάρχης Ιωάννης Αντωνόπουλος, 10 χρόνια κάθειρξη, 8 ½ χρόνια κάθειρξη

Λοχαγός Ανδρέας Θανόπουλος, 10 χρόνια κάθειρξη, 7 χρόνια φυλάκιση

Αντισυνταγματάρχης Νικόλαος Ρετζέπης, 8 χρόνια κάθειρξη, 7 χρόνια κάθειρξη

Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Παπανδρέου, 5 χρόνια φυλάκιση, 15 μήνες φυλάκιση

Αντισυνταγματάρχης Δημήτριος Σκόνδρας, 5 χρόνια φυλάκιση, 18 μήνες φυλάκιση

Ταξίαρχος Σπυρίδων Ηλιόπουλος, 5 χρόνια φυλάκιση, 1 έτος φυλάκιση

Ταγματάρχης Αθανάσιος Γερακίνης, 5 χρόνια φυλάκιση, 3 χρόνια φυλάκιση

Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Κοντώσης, 5 χρόνια φυλάκιση, 3 χρόνια φυλάκιση

Ταγματάρχης Αθανάσιος Περδίκης, 4 χρόνια φυλάκιση,    16 μήνες φυλάκιση

Αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Σουλελές, 4 χρόνια φυλάκιση,       1 έτος φυλάκιση

Αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Στοφόρος, 4 χρόνια φυλάκιση,     1 έτος φυλάκιση

Ίλαρχος Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος, 5 χρόνια φυλάκιση, 3 χρόνια φυλάκιση

 

ΑΘΩΩΘΗΚΑΝ

 

Ίλαρχος Ιωάννης Αλμπάνης                   

Ίλαρχος Κωνσταντίνος Κώτσαρης          

Ταγματάρχης Αριστείδης Παλαίνης                 

Ταγματάρχης Σπυρίδων Σταθάκης                   

Αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Τσουλιάς                   

Αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Στειακάκης                

Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Ξανθάκος           

 

Πηγή:

 

Περιοδικό Επίκαιρα τεύχος 364 της 24-30 Ιουλίου 1975

https://el.wikipedia.org/wiki/Πραξικόπημα_της_πυτζάμας

https://www.sansimera.gr/articles/747